FarhangIran
 
 
 
 
 
 
 
 
 
برگ نخست
در باره ما
پیوند با ما
راهنما
جستجوی پیشرفته
یاد داشت روز
سیاسی-اجتماعی
ترجمه روزنامه ها
تاریخی-فرهنگی
شاهنامه فردوسی
شاهنامه خوانی
زرتشت، اوستا، گاتها
سیمرغ در فرهنگ ایران
جشن های ایرانی
خنیاگری
باغ ایرانی
نام های ایرانی
واژه نامه زبان پارسی
پرسش و پاسخ
یادمان های تاریخی
رو یداد ها
گفتگو ها
طنز
 
 
تازه ترین ها
پر بیننده ترین ها
 
 
 
 
 
 
برگ نخست arrow خنیاگری arrow کلنل علینقی وزیری
کلنل علینقی وزیری چاپ ارسال به دوست
نویسنده محمود خوشنام   
۲۹ آذر ۱۳۸۶

نيمای موسيقی ايران

چهارشنبه هجدهم شهريور، بيست و پنجمين سالگرد درگذشت علينقی وزيری پايه گذار موسيقی علمی در ايران و بنيانگذار نخستين مدرسه موسيقی ايران است.

در نخستين سالهای قرن جاری خورشيدی که نسيم تجدد و تازگی در جامعه ايران نيز وزيدن می گرفت، و کمابيش همزمان با نيما که به آرامی پرچم شعر نو را بر می افراشت، مردی ديگر، با انديشه های نو آورانه، در عرصه موسيقی سر بر می آورد . مردی توانا در موسيقی سنتی و دانای موازين موسيقی بين المللی.

علينقی وزيری را که به سبب مشغله های پيشين نظامی ( در سالهای پس از مشروطيت) کلنل ناميده می شد، در واقع می توان نيمای موسيقی ايران به شمار آورد.

البته جوانه های نوگرائی را می توان پيش از او مثلا در آثار عارف و درويش خان رديابی کرد. ولی اينگونه نوگرائی ها در همان محدوده تنگ سنت پيش می آمد و توانايی و جرئت شکستن اين محدوده را نداشت.

علينقی وزيری در سال 1266 از پدری نظامی و مادری اهل فرهنگ در تهران زاده شد. به توصيه پدر وارد فوج قزاق شد و کار را با شيپور نوازی آغاز کرد. سازی که باب طبع او نبود و در آينده ای نزديک جای خود را به تار داد.

وزيری ابتدا نوازندگی تار را نزد دايی خود فرا گرفت و سپس پايش به محضر استادان زمانه، آقاحسينقلی، ميرزا عبدالله و درويش خان باز شد.

علينقی خان به موازات فراگيری موسيقی سنتی نزد يکی از آموزگاران نظامی با مقدمات موسيقی بين المللی نيز آشنا شد و اين آشنائی را در مدرسه سن لوئی نزد يک کشيش فرانسوی تقويت کرد و سی ساله بود که کناره گيری از همه مشغله های نظامی و غير نظامی رهسپار فرنگ شد که فراگيری های پراکنده اش را به سامانی برساند.

وزيری دو سال در برلين و سه سال در پاريس بسر برد و علاوه بر تحصيل در زمينه موسيقی علمی در دو رشته تئاتر و زيبائی شناسی نيز به مطالعه پرداخت.

وزيری در سال 1302 با دستی پر به ايران بازگشت و بلافاصله نخستين مدرسه موسيقی ملی را در تهران بنياد کرد و يک سال بعد برای جلب نخبگان و روشنفکران" کلوب موزيکال" را پديد آورد و باز يک سال بعد به ياری هنرآموزان و و هنرجويان مدرسه، ارکستری را به وجود آورد که بتواند آفريده های نو آورانه او و ديگران را اجرا کند.

وزيری در سال 1307 به رياست "مدرسه موسيقی دولتی" برگزيده شد که از "رسته موسيقی نظام دارالفنون" جدا شده بود.

او طی شش سال مسئوليت خود فضائی مساعد برای همزيستی موسيقی ملی و بين المللی در مدرسه ای که اينک "هنرستان عالی موسيقی" ناميده می شود، فراهم آورد و پس از شهريور 1320 برای يک دوره پنجساله ديگر به رياست هنرستان برگزيده شد و پس از آن به دانشگاه تهران منتقل شد و سالها به تدريس زيبائی شناسی پرداخت.

انديشه ها

بر خلاف آنچه مخالفان وزيری می گويند، او هرگز سر دشمنی با موسيقی سنتی نداشت. از قضا همه تلاش او در اين بود که زنگار ملال و تکرار را از بدنه موسيقی ايران بزدايد و گوهره آن را به شيوه ای شايسته جلوه گر سازد.

برای اين کار او بهره گيری منطقی از آن دسته از تمهيدات موسيقی بين المللی را توصيه می کرد که به محتوای موسيقی ملی آسيب نمی رسانند.

در عمل نيز نيز خود همينگونه شگردها را در آهنگسازی به کار می گرفت تا سازگاری آنها را با موسيقی ملی نشان بدهد.

وزيری ولی برای تحقق انديشه های خود بايد در دو جبهه - با دو تفکر متضاد- می جنگيد. جبهه نخست را سنت پرستان افراطی پديد آورده بودند. آنها هيچ حرف و حرکتی را خلاف آنچه استادان تا به حال گفته اند و نواخته اند، نمی پذيرفتند. حتی کتابت موسيقی را به شيوه بين المللی خلاف شان و ارزش موسيقی سنتی به شمار می آوردند.

در جبهه دوم موسيقی آموختگان از فرنگ برگشته ای سنگر گرفته بودند که موسيقی سنتی را واپسمانده و بی ارزش ارزيابی می کردند و به پيروی از تمايل دور از روشنفکرانه در اين انديشه بودند که با آموزش و پرورش موسيقی بين المللی و گسترش همه جانبه آن به مرور موسيقی سنتی را از دور خارج سازند.

وزيری در اين ميان، انديشه افراطی هيچيک از اين دو گروه را نمی پذيرفت. او موسيقی ملی را دل انگيزترين بخش ميراث فرهنگی ايران به شمار می آورد و همه کوشش خود را برای بهتر جلوه گر ساختن آن و اعطای زبانی جهان فهم به آن، به کار می بست.

وزيری برای رفع مشکل "ربع پرده" که بزرگترين مانع برای بهره ور شدن موسيقی سنتی از شگردهای تکنيک بين المللی به شمار می آيد گام "اعتدال يافته" ويژه ای را پيشنهاد کرد.

با پيروی از اين طرح و با کمی تساهل در ارزشهای مطلقا فيزيکی فواصل، گام ايرانی به 24 بخش مساوی تقسيم می شود و کار آهنگسازی چند صدائی را آسان می کند.

آثار

از علينقی وزيری آفريده های زيبائی به يادگار مانده است، هم برای ساز تنها، هم برای ارکستر و هم در قالب تصنيف و درام موزيکال و اپرت.

" دخترک ژوليده" (چهارگاه)، ژيمناستيک موزيکال(دشتی) و بندباز(ماهور) که از ارزشهای ويژه آهنگسازی برخوردارند، در اجرا، توانائی های بسيار از نوازنده می طلبند.

از ميان آثار ارکستری وزيری می توان از "کاروان" در دشتی و ترانه " خريدار تو" در ماهور ياد کرد که اين دومی گمان می رود نخستين ترانه ای باشد که با صدای غلامحسين بنان شنيده ايم.

دو اپرت "گلرخ" و" شوهر بدگمان"، دو تابلو موزيکال " نيمه شب" و " قاليچه کرمان" و دو درام موزيکال " جدائی" و " دختر ناکام" از آفريده های صحنه ای وزيری به شمار می آيند.

او علاوه بر اين شماری سرودهای ميهنی نيز ساخته که معروفترين آنها سرود " ای وطن" است که با صدای روح انگيز همچنان در فهرست بهترين سرودهای ايرانی قرار دارد.

مهم ترين کار تاليفی وزيری "موسيقی نظری"نام دارد که در آن به تئوری موسيقی و برخی شگردهای آهنگسازی پرداخته است. "دستور تار" در دو چاپ، "دستور ويولن" و "سرودهای مدارس" از ديگر تاليفات اوست.

وزيری گذشته از آنچه گفته شد، نوازنده برجسته ای نيز بود در بداهه نوازی نو آورانه تار همتا نداشت.

ايرج ميرزا در وصف وزيری در منظومه معروف " زهره و منوچهر" از زبان زهره گفته است:

" من کلنل را کلنل کرده ام / پنجه او رهزن دل کرده ام

نام مجازيش علی النقی است / نام حقيقيش ابوالموسيقی است"

محمود خوشنام کارشناس موسیقی

آخرین بروز رسانی ( ۱۵ آبان ۱۳۹۰ )
 
 

دریافت آگاهی نامه

نشانی ایمیل شما:  
دریافت آگاهی نامه بیرون رفتن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
انتشارات فرهنگ ایران
انتشارات فرهنگ ایران
گاهنامه فرهنگی
گاهنامه فرهنگی
گروه فرهنگ ایران
FaceBookFarhangiran
شاهنامه فردوسی
shahnameh
پرچم های ایران
Flag-Iran-2.jpg
پوشاک زنان ایرانی
جنگ ابزار های ارتش ایران
RSS های فرهنگ ایران
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Untitled Document
                              

Copyright © 2004, All rights reserved. Created by The Iranian cultural foundation
E-mail: webmaster[at]farhangiran.com