| يکي پير بد پـهـلواني سـخـن |
| بـه گـفـتار و کردار گشته کهـن |
| چـنين گويد از دفـتر پـهـلوان |
| کـه پرسيد موبد ز نوشينروان |
| کـه آن چيست کز کردگار جـهان |
| بـخواهد پرسـتـنده اندر نـهان |
| بدان آرزو نيز پاسـخ دهد |
| بدان پاسخـش بخـت فرخ نـهد |
| يکي دسـت برداشته به آسـمان |
| هـميخواهد از کردگار جـهان |
| نيابد بـخواهـش هـمـه آرزو |
| دوچشمـش پر از آب و پر چينش رو |
| بـه موبد چـنين گفـت پيروز شاه |
| کـه خواهش ز يزدان به اندازه خواه |
| کزان آرزو دل پراز خون شود |
| کـه خواهد کـه زاندازه بيرون شود |
| بـپرسيد نيکي کرا درخورسـت |
| بـنام بزرگي کـه زيباترسـت |
| چـنين داد پاسخ که هرکس که گنج |
| بيابد پراگـنده نابرده رنـج |
| نبـخـشد نـباشد سزاوار تخـت |
| زمان تا زمان تيره گرددش بـخـت |
| ز هسـتي وبخشش بود مرد مـه |
| تو ار گنـج داري نبخشي نـه بـه |
| بگـفـتش خرد راکه بنياد چيست |
| بـشاخ و ببرگ خرد شاد کيسـت |
| چـنين داد پاسخ که داناست شاد |
| دگر آنـک شرمـش بود با نژاد |
| برسيد دانـش کرا سودمـند |
| کدامـسـت بيدانـش و بيگزند |
| چـنين داد پاسـخ کـه هر کو خرد |
| بـپرورد جان را هـميپرورد |
| ز بيشي خرد را بود سودمـند |
| هـمان بي خرد باشد اندر گزند |
| بگفـتش کـه دانش به از فر شاه |
| کـه فرر و بزرگيسـت زيباي گاه |
| چـنين داد پاسـخ کـه دانا بـفر |
| بـگيرد جـهان سر بـه سر زير پر |
| خرد بايد و نام و فرو نژاد |
| بدين چار گيرد سـپـهر از تو ياد |
| چـنين گفت زان پس که زيباي تخت |
| کدامـسـت وز کيست ناشاد بخت |
| چـنين داد پاسخ که ياري نخسـت |
| بـبايد ز شاه جـهاندار جـسـت |
| دگر بخشـش و دانش و رسـم گاه |
| دلـش پر ز بـخـشايش دادخواه |
| شـشـم نيز کانرا دهد مهـتري |
| کـه باشد سزوار بر بـهـتري |
| بـه هفتـم که از نيک و بد درجهان |
| سـخـنـها بروبر نـماند نـهان |
| چوفر و خرد دارد و دين و بـخـت |
| سزوار تاجـسـت و زيباي تخـت |
| بهشتـم که دشمن بداند ز دوست |
| بيآزاري از شـهرياران نـکوسـت |
| نـماند پـس ازمرگ او نام زشـت |
| بيابد بـه فرجام خرم بـهـشـت |
| بـپرسيدش از داد و خردک منـش |
| ز نيکي وز مردم بدکـنـش |
| چـنين داد پاسـخ کـه آز و نياز |
| دو ديوند بدگوهر و دير ساز |
| هرآنـکـس کـه بيشي کند آرزوي |
| بدو ديو او باز گردد بـخوي |
| وگر سـفـلـگي برگزيد او ز رنـج |
| گزيند برين خاک آگـنده گـنـج |
| چو بيچاره ديوي بود ديرساز |
| کـه هر دو بيک خو گرايند باز |
| بپرسيد و گفتا که چندست و چيست |
| کـه بـهري برو هم ببايد گريسـت |
| دگر بـهر ازو گنج و تاجسـت و نام |
| ازان مستـمـنديم و زين شادکام |
| چـنين داد پاسـخ که دانا سخـن |
| ببخـشيد وانديشـه افگـند بـن |
| نخسـتين سخـن گفتن سودمند |
| خوش آواز خواند ورا بيگزند |
| دگر آنـک پيمان سخن خواستـن |
| سـخـنـگوي و بينا دل آراستـن |
| کـه چـندان سرايد که آيد بـه کار |
| وزو ماند اندر جـهان يادگار |
| سـه ديگر سخنگوي هنـگام جوي |
| بـماند هـمـه سالـه بر آب روي |
| چـهارم کـه دانا دلاراي خواند |
| سراينده را مرد باراي خواند |
| کـه پيوستـه گويد سراسر سخن |
| اگر نو بود داسـتان گر کـهـن |
| بـه پنجـم که باشد سخنگوي گرم |
| بـشيرين سخـن هـم به آواز نرم |
| سـخـن چون يک اندر دگر بافـتي |
| ازو بيگـمان کام دل يافـتي |
| بـپرسيد چـندي کـه آموخـتي |
| روان را بـه دانـش بيفروخـتي |
| چـنين گـفـت کز هرک آموختم |
| هـمـه فام جان وخرد توخـتـم |
| هـميپرسـم از ناسزايان سخن |
| چـه گويي که دانش کي آيد ببـن |
| بدانـش نـگر دور باش از گـناه |
| کـه دانـش گراميتر از تاج و گاه |
| بـپرسيد کـس را از آموخـتـن |
| سـتايش نديدم و افروخـتـن |
| کـه نيزش ز دانا بـبايد شـنيد |
| نـگويم کـسي کو بـجايي رسيد |
| چـنين داد پاسخ که از گنـج سير |
| کـه آيد مـگر خاکـش آرد بزير |
| در دانـش از گنـج نامي ترسـت |
| هـمان نزد دانا گرامي ترسـت |
| سـخـن ماند از ما هـمي يادگار |
| تو با گـنـج دانـش برابر مدار |
| بـپرسيد دانا شود مرد پير |
| گر آموزشي باشد و يادگير |
| چـنين داد پاسـخ کـه داناي پير |
| ز دانـش جواني بود ناگزير |
| بر ابـلـه جواني گزيني رواسـت |
| کـه بيگور اوخاک او بينواسـت |
| بـپرسيد کز تخـت شاهنشـهان |
| بـکردي همـه شـهريار جـهان |
| کـنون نامـشان بيش ياد آوريم |
| بياد از جـگر سرد باد آوريم |
| چـنين داد پاسـخ که در دل نـبود |
| کـه آن رسـم را خود نبايد سـتود |
| بشمـشير و داد اين جهان داشتن |
| چـنين رفـتـن و خوار بگذاشتـن |
| بـپرسيد با هر کـسي پيش ازين |
| سـخـن راندي نامور بيش ازين |
| سـبـک دارد اکـنون نگويد سخن |
| نـه از نو نـه از روزگار کـهـن |
| چـنين داد پاسـخ که گفتاربـس |
| بـکردار جويم هـمـه دسـترس |
| بـپرسيد هـنـگام شاهان نـماز |
| نـبودي چـنين پيش ايشان دراز |
| شـما را ستايش فزونسـت ازان |
| خروش و نيايش فزونـسـت ازان |
| چـنين داد پاسـخ کـه يزدانپاک |
| پرسـتـنده را سر برآرد ز خاک |
| فـلـک را گزارنده او کـند |
| جـهان راهـمـه بـنده او کـند |
| گر اين بـنده آن را نداند بـها |
| مـبادا ز درد و ز سـخـتي رها |
| بـپرسيد تا توشدي شـهريار |
| سـپاسـت فزون چيست از کردگار |
| کزان مر تو را دانش افزون شدسـت |
| دل بدسگالان پر از خون شدسـت |
| چـنين داد پاسـخ کـه از کردگار |
| سـپاس آنـک گشـتيم به روزگار |
| کـسي پيش من برفزوني نجسـت |
| وز آواز من دست بد را بشـسـت |
| زبون بود بدخواه در جـنـگ مـن |
| چو گوپال مـن ديد و اورنـگ مـن |
| بـپرسيد درجـنـگ خاور بدي |
| چـنان تيز چـنـگ و دلاور بدي |
| چو با باختر ساختي ساز جـنـگ |
| شـکيبايي آراسـتي با درنـگ |
| چـنين داد پاسـخ کـه مرد جوان |
| نينديشد از رنـج و درد روان |
| هرآنگـه کـه سال اندر آيد بشست |
| بـه پيش مدارا بـبايد نشـسـت |
| سـپاس از جـهاندار پروردگار |
| کزويسـت نيک وبد روزگار |
| کـه روز جواني هـنر داشـتيم |
| بد و نيک را خوار نـگذاشـتيم |
| کـنون روز پيروي بدانـندگي |
| براي و بـه گنـج وفـشانـندگي |
| جـهان زير آيين و فرهنگ ماسـت |
| سـپـهر روان جوشن جنگ ماست |
| بدو گـفـت شاهان پيشين دراز |
| سخـن خواستـند آشـکارا و راز |
| شـما را سخن کمـتر و داد بيش |
| فزون داري از نامداران پيش |
| چـنين داد پاسـخ که هرشـهريار |
| کـه باشد ورا يار پروردگار |
| ندارد تـن خويش با رنـج و درد |
| جـهان را نگهبان هرآنکس کـه کرد |
| بـپرسيد شادان دل شـهريار |
| پر انديشـه بينـم بدين روزگار |
| چـنين داد پاسـخ کـه بيم گزند |
| ندارد بـه دل مردم هوشـمـند |
| بدو گـفـت شاهان پيشين ز بزم |
| نـبردند جان را باندازه رزم |
| چـنين داد پاسخ کـه ايشان ز جام |
| نـکردند هرگز بـه دل ياد نام |
| مرا نام بر جام چيره شدسـت |
| روانـم زمانرا پذيره شدسـت |
| بـپرسيد هرکـس که شاهان بدند |
| تـن خويشـتـن را نگهـبان بدند |
| بدارو و درمان و کار پزشـک |
| بدان تا نـپالود بايد سرشـک |
| چـنين داد پاسخ که تـن بيزمان |
| کـه پيش آيد از گردش آسـمان |
| بـجايسـت دارو نيايد بـه کار |
| نـگـه داردش گردش روزگار |
| چو هـنـگامـه رفـتـن آمد فراز |
| زمانـه نـگردد بـپرهيز باز |
| بـپرسيد چـندان سـتايش کنند |
| جـهان آفرين را نيايش کـنـند |
| زماني نـباشد بدان شادمان |
| بانديشـه دارد هـميشـه روان |
| چـنين داد پاسخ که انديشه نيست |
| دل شاه با چرخ گردان يکيسـت |
| بـترسـم کـه هرکو ستايش کند |
| مـگر بيم ما را نيايش کـند |
| سـتايش نشايد فزون زآنک هست |
| نـجوييم راز دل زيردسـت |
| بدو گفـت شادي ز فرزند چيسـت |
| هـمان آرزوها ز پيوند چيسـت |
| چـنين داد پاسخ که هرکو جـهان |
| بـفرزند ماند نـگردد نـهان |
| چوفرزند باشد بيابد مزه |
| ز بـهر مزه دور گردد بزه |
| وگر بـگذرد کـم بود درد اوي |
| کـه فرزند بيند رخ زرد اوي |
| بـپرسد که گيتي تن آسان کراست |
| ز کردار نيکو پـشيمان چراسـت |
| چـنين داد پاسخ که يزدانپرسـت |
| بـگيرد عـنان زمانـه بدسـت |
| فزوني نـجويد تـن آسان شود |
| چو بيشي سـگالد هراسان شود |
| دگر آنـک گـفـتي ز کردار نيک |
| نـهان دل وجان بـبازار نيک |
| ز گيتي زبونـتر مر آن را شـناس |
| کـه نيکي سـگاليد با ناسـپاس |
| بـپرسيد کان کس که بد کرد و مرد |
| ز ديوان جـهان نام او را سـترد |
| هران کـس کـه نيکي کند بـگذرد |
| زمانـه نـفـس را هميبشـمرد |
| چـه بايد همي نيکويي را سـتود |
| چومرگ آمد و نيک و بد را درود |
| چـنين داد پاسـخ کـه کردار نيک |
| بيابد بـهر جاي بازار نيک |
| نـمرد آنـک او نيک کردار مرد |
| بياسود و جان را بـه يزدان سـپرد |
| وزان کـس که ماند هـمي نام بد |
| از آغاز بد بود و فرجام بد |
| نياسود هرکـس کزو باز ماند |
| وزو در زمانـه بد آواز ماند |
| بـپرسد چـه کارسـت برتر ز مرگ |
| اگر باشد اين را چـه سازيم برگ |
| چـنين داد پاسـخ کزين تيره خاک |
| اگر بـگذري يافـتي جان پاک |
| هرآنکـس که در بيم و اندوه زيست |
| بران زندگي زار بايد گريسـت |
| بـپرسد کزين دو گرانـتر کدام |
| کزوييم پر درد و ناشادکام |
| چـنين داد پاسخ که هم سنگ کوه |
| جز اندوه مشمر کـه گردد سـتوه |
| چـه بيمسـت اگر بيم اندوه نيست |
| بـگيتي جز اندوه نسـتوه نيسـت |
| بـپرسيد کزما کـه با گـنـجتر |
| چـنين گفت کام کس که بيرنجتر |
| بـپرسيد کاهو کدامسـت زشـت |
| کـه از ارج دورست و دور از بهشت |
| چـنين داد پاسخ که زنرا کـه شرم |
| نـباشد بـگيتي نـه آواز نرم |
| ز مردان بـتر آنـک نادان بود |
| هـمـه زندگاني بـه زندان بود |
| بـگرود بـه يزدان وتـن پرگـناه |
| بدي بر دل خويش کرده سياه |
| بـپرسيد مردم کدامست راسـت |
| کـه جان وخرد بر دل او گواسـت |
| چـنين گفـت کانـکو بسود و زيان |
| نـگويد نـبـندد بدي را ميان |
| بـپرسيد کزو خو چـه نيکوترسـت |
| کـه آن بر سر مردمان افسرسـت |
| چـنين داد پاسـخ کـه چون بردبار |
| بود مرد نايدش افـسون بـه کار |
| نـه آن کز پي سودمـندي کـند |
| وگر نيز راي بـلـندي کـند |
| چو رادي که پاداش رادي نجسـت |
| ببـخـشيد وتاريکي از دل بشست |
| سـه ديگر چو کوشايي ايزدي |
| کـه از جان پاک آيد و بـخردي |
| بـپرسيد در دل هراس از چه بيش |
| بدو گفـت کز رنـج و کردار خويش |
| بـپرسيد بخشـش کدامسـت به |
| کـه بخشـنده گردد سرافراز و مه |
| چـنين داد پاسـخ کز ارزانيان |
| مداريد باز ايچ سود و زيان |
| بـپرسيد موبد ز کار جـهان |
| سخـن برگـشاد آشـکار و نهان |
| کـه آيين کژ بينـم و نا پـسـند |
| دگر گردش کارناسودمـند |
| چـنين داد پاسخ کـه زين چرخ پير |
| اگر هـسـت بادانـش و يادگير |
| بزرگـسـت و دانـنده و برترست |
| کـه بر داوران جـهان داورسـت |
| بد آيين مشو دور باش از پـسـند |
| مـبين ايچ ازو سود و ناسودمـند |
| بد و نيک از او دان کش انباز نيسـت |
| بـه کاريش فرجام وآغاز نيسـت |
| چوگويد بـباش آنـچ گويد بدسـت |
| هـمو بود تا بود و تا هست هست |
| بـپرسيد کز درد بر کيسـت رنـج |
| که تن چون سرايست و جان را سپنج |
| چـنين داد پاسخ که اين پوده پوست |
| بود رنجـه چندانک مغز اندروسـت |
| چوپالود زو جان ندارد خرد |
| کـه برخاک باشد چو جان بـگذرد |
| بـپرسيد موبد ز پرهيز و گـفـت |
| کـه آز و نياز از که بايد نـهـفـت |
| چـنين داد پاسـخ کـه آز و نياز |
| سزد گر ندارد خردمـند باز |
| تو از آز باشي هميشـه بـه رنـج |
| کـه هـمواره سيري نيابي ز گنج |
| بـپرسيد کز شـهرياران کـه بيش |
| بـهوش و بـه آيين و با راي و کيش |
| چـنين داد پاسـخ کـه آن پادشا |
| کـه باشد پرسـتـنده و پارسا |
| ز دادار دارنده دارد سـپاس |
| نـباشد کـس از رنج او در هراس |
| پراميد دارد دل نيک مرد |
| دل بدکـمـنـش را پراز بيم و درد |
| سـپـه را بيارايد از گنـج خويش |
| سوي بدسـگال افگند رنـج خويش |
| سـخـن پرسد از بخردان جـهان |
| بد و نيک دارد ز دشـمـن نـهان |
| بـپرسيد کار پرستـش بچيسـت |
| بـه نيکي يزدان گراينده کيسـت |
| چـنين داد پاسخ کـه تاريک خوي |
| روان اندر آرد بـباريک موي |
| نخست آنک داند که هست و يکيست |
| تر ازين نشان رهنـماي اندکيسـت |
| ازو دارد از کار نيکي سـپاس |
| بدو باشد ايمـن و زو در هراس |
| هراس تو آنـگـه کـه جويي گزند |
| وزو ايمـني چون بود سودمـند |
| وگر نيک دل باشي و راه جوي |
| بود نزد هر کـس تو را آبروي |
| وگر بدکـنـش باشي و بد تـنـه |
| بـه دوزخ فرسـتاده باشي بنـه |
| مـباش ايچ گسـتاخ با اين جـهان |
| کـه او راز خويش از تو دارد نـهان |
| گراينده باشي بـکردار دين |
| بداري بدين روزگار گزين |
| خرد را کـني با دل آموزگار |
| بـکوشي کـه نـفريبدت روزگار |
| هـمان نيز ياد گـنـهـکار مرد |
| نـباشي بـه بازار ننـگ و نـبرد |
| غـم آن جـهان از پي اين جـهان |
| نـبايد کـه داري به دل در نـهان |
| نشستـنـت هـمواره با بخردان |
| گراينده رامـش جاودان |
| گراينده بادي بـه فرهـنـگ و راي |
| بـه يزدان خرد بايدت رهـنـماي |
| از اندازه بر نـگذراني سـخـن |
| کـه تو نو بـه کاري گيتي کـهـن |
| نـگرداندت رامـش و رود مسـت |
| نـباشدت با مردم بد نشـسـت |
| بـپيچي دل از هرچ نابودنيسـت |
| بـه بخشاي آن را که بخشودنيست |
| نداري دريغ آنچـه داري ز دوسـت |
| اکر ديده خواهد اگر مـغز و پوسـت |
| اگر دوسـت با دوست گيرد شـمار |
| نـبايد کـه باشد ميانجي بـه کار |
| چو با مرد بدخواه باشد نشـسـت |
| چـنان کن که نگشايد او بر تو دست |
| چو جويد کـسي راه بايسـتـگي |
| هـنر بايد و شرم و شايسـتـگي |
| نـبايد زبان از هـنر چيرهتر |
| دروغ از هـنر نـشـمرد دادگر |
| نداند کـسي را بزرگي بـچيز |
| نـه خواري بـناچيز دارد بـنيز |
| اگر بدگـماني گـشايد زبان |
| توتـندي مـکـن هيچ با بدگـمان |
| ازان پـس چو سستي گـماني برد |
| وز اندازه گـفـتار او بـگذرد |
| تو پاسـخ مر او را باندازه گوي |
| سـخـنـهاي چرب آور و تازهگوي |
| بـه آزرم اگر بفگـني سوي خويش |
| پـشيماني آيد بـه فرجام پيش |
| چو بيکار باشي مـشو رامـشي |
| نـه کارسـت بيکاري ار باهـشي |
| ز هرکار کردن تو را نـنـگ نيسـت |
| اگر چـند با بوي و با رنگ نيسـت |
| بـه نيکي بـهر کار کوشا بود |
| هـميشـه بدانـش نيوشا بود |
| بـه کاري نيازد کـه فرجام اوي |
| پـشيماني و تـندي آرد بروي |
| بـبـخـشايد از درد بر مستمـند |
| نيارد دلـش سوي درد و گزند |
| خردمـند کو دل کـند بردبار |
| نـباشد بـه چشـم جهاندار خوار |
| بداند کـه چـندسـت با او هـنر |
| باندازه يابد ز هر کاربر |
| گر افزون ازان دوست بـسـتايدش |
| بـلـندي و کژي بيفزايدش |
| هـمان مرد ايزد ندارد بـه رنـج |
| وگر چـند گردد پراگـنده گـنـج |
| پرستـش کـند پيشـه و راستي |
| بـپيچد ز بيراهي و کاسـتي |
| برين برگ واين شاخها آخت دسـت |
| هـنرمـند ديني و يزدان پرسـت |
| همانـسـت راي و همينست راه |
| بـه يزدان گراي و بـه يزدان پـناه |
| اگر دادگر باشدي شـهريار |
| ازو ماند اندر جـهان يادگار |
| چـنان هـم که از داد نوشين روان |
| کـجا خاک شد نام ماندش جوان |
