| نـگر خواب را بيهده نـشـمري |
| يکي بـهره داني ز پيغـمـبري |
| بـه ويژه کـه شاه جـهان بيندش |
| روان درخـشـنده بـگزيندش |
| سـتاره زند راي با چرخ و ماه |
| سخـنـها پراگـنده کرده بـه راه |
| روانـهاي روشـن بـبيند به خواب |
| هـمـه بودنيها چوآتـش برآب |
| شـبي خفتـه بد شاه نوشين روان |
| خردمـند و بيدار و دولـت جوان |
| چـنان ديد درخواب کز پيش تـخـت |
| برسـتي يکي خـسرواني درخـت |
| شـهـنـشاه را دل بياراسـتي |
| ميو رود و رامشـگران خواسـتي |
| بر او بران گاه آرام و ناز |
| نـشـسـتي يکي تيزدندان گراز |
| چو بنشسـت مي خوردن آراسـتي |
| وزان جام نوشينروان خواسـتي |
| چوخورشيد برزد سر از برج گاو |
| ز هر سو برآمد خروش چـگاو |
| نـشـسـت از بر تخت کسري دژم |
| ازان ديده گشتـه دلـش پر ز غـم |
| گزارنده خواب را خواندند |
| ردان را ابر گاه بـنـشاندند |
| بگـفـت آن کـجا ديد در خواب شاه |
| بدان موبدان نـماينده راه |
| گزارنده خواب پاسـخ نداد |
| کزان دانـش او را نـبد هيچ ياد |
| بـه ناداني آنکس که خسـتو شود |
| ز فام نـکوهـنده يک سو شود |
| ز دانـنده چون شاه پاسـخ نيافـت |
| پرانديشـه دل را سوي چاره تافـت |
| فرسـتاد بر هر سويي مـهـتري |
| کـه تا باز جويد ز هر کـشوري |
| يکي بدره با هر يکي يار کرد |
| بـه برگشـتـن اميد بـسيار کرد |
| بـه هر بدرهاي بد درم ده هزار |
| بدان تاکـند در جـهان خواسـتار |
| گزارنده خواب دانا کـسي |
| بـه هر دانشي راه جسته بـسي |
| کـه بـگزارد اين خواب شاه جـهان |
| نـهـفـتـه بر آرد ز بـند نـهان |
| يکي بدره آگـنده او را دهـند |
| سـپاسي بـه شاه جهان برنهـند |
| بـه هر سو بـشد موبدي کاردان |
| سواري هـشيوار بـسيار دان |
| يکي از ردان نامـش آزادسرو |
| ز درگاه کـسري بيامد بـه مرو |
| بيامد هـمـه گرد مرو او بجسـت |
| يکي موبدي ديد بازند و اسـت |
| هـمي کودکان را بياموخـت زند |
| بـه تـندي و خشم و ببانگ بلـند |
| يکي کودکي مـهـتر ايدر برش |
| پژوهـنده زند وا سـتا سرش |
| هـميخواندنديش بوزرجـمـهر |
| نـهاده بران دفـتر از مـهر چـهر |
| عـنانرا بـپيچيد موبد ز راه |
| بيامد بـپرسيد زو خواب شاه |
| نويسـنده گفـت اين نه کارمنست |
| زهر دانـشي زند يارمـنـسـت |
| ز موبد چو بـشـنيد بوزرجـمـهر |
| بدو داد گوش و بر افروخـت چـهر |
| باسـتاد گـفـت اين شکارمنست |
| گزاريدن خواب کارمـنـسـت |
| يکي بانـگ برزد برو مرد اسـت |
| کـه تو دفتر خويش کردي درسـت |
| فرسـتاده گـفـت اي خردمند مرد |
| مـگر داند او گرد دانا مـگرد |
| غـمي شد ز بوزرجمـهر اوسـتاد |
| بـگوي آنـچ داري بدو گـفـت ياد |
| نـگويم مـن اين گفت جز پيش شاه |
| بدانگـه کـه بـنـشاندم پيش گاه |
| بدادش فرسـتاده اسـب و درم |
| دگر هرچ بايستـش از بيش و کـم |
| برفـتـند هر دو برابر ز مرو |
| خرامان چو زير گـل اندر تذرو |
| چـنان هـم گرازان و گويان ز شاه |
| ز فرمان وز فر وز تاج و گاه |
| رسيدند جايي کـجا آب بود |
| چو هـنـگامـه خوردن و خواب بود |
| بـه زير درخـتي فرود آمدند |
| چوچيزي بـخوردند و دم بر زدند |
| بـخـفـت اندران سايه بوزرجمـهر |
| يکي چادر اندرکـشيده بـه چـهر |
| هـنوز اين گرانـمايه بيدار بود |
| کـه با او بـه راه اندرون يار بود |
| نـگـه کرد و پيسـه يکي مار ديد |
| کـه آن چادر از خفتـه اندر کـشيد |
| ز سر تا به پايش بـبوييد سـخـت |
| شد ازپيش اونرم سوي درخـت |
| چو مار سيه بر سر دار شد |
| سر کودک از خواب بيدار شد |
| چو آن اژدها شورش او شـنيد |
| بران شاخ باريک شد ناپديد |
| فرسـتاده اندر شگـفـتي بـماند |
| فراوان برو نام يزدان بـخواند |
| بـه دل گفت کين کودک هوشمـند |
| بـجايي رسد در بزرگي بـلـند |
| وزان بيشـه پويان بـه راه آمدند |
| خرامان بـه نزديک شاه آمدند |
| فرسـتاده از پيش کودک برفـت |
| برتـخـت کـسري خراميد تفـت |
| بدو گـفـت کاي شاه نوشينروان |
| تويي خفـتـه بيدار و دولـت جوان |
| برفـتـم ز درگاه شاها بـه مرو |
| بگـشـتـم چو اندر گلسـتان تذرو |
| ز فرهـنـگيان کودکي يافـتـم |
| بياوردم و تيز بـشـتافـتـم |
| بگـفـت آن سخـن کزلب او شنيد |
| ز مار سياه آن شگـفـتي کـه ديد |
| جـهاندار کـسري ورا پيش خواند |
| وزان خواب چـندي سخـنـها براند |
| چوبـشـنيد دانا ز نوشين روان |
| سرش پرسخـن گشـت و گويا زبان |
| چـنين داد پاسـخ کـه در خان تو |
| ميان بـتان شـبـسـتان تو |
| يکي مرد برناسـت کز خويشـتـن |
| بـه آرايش جامـه کردسـت زن |
| ز بيگانـه پردخـتـه کـن جايگاه |
| برين راي ما تا نيابـند راه |
| بـفرماي تا پيش تو بـگذرند |
| پي خويشـتـن بر زمين بـسـپرند |
| بـپرسيم زان ناسزاي دلير |
| کـه چون اندر آمد بـه بالين شير |
| ز بيگانـه ايوانـش پردخـت کرد |
| درکاخ شاهنشـهي سـخـت کرد |
| بـتان شـبـسـتان آن شـهريار |
| برفـتـند پر بوي و رنـگ و نـگار |
| سـمـن بوي خوبان با ناز و شرم |
| هـمـه پيش کـسري برفتـند نرم |
| نديدند ازين سان کـسي در ميان |
| برآشـفـت کـسري چو شير ژيان |
| گزارنده گفـت اين نه اندر خورسـت |
| غـلامي ميان زنان اندرسـت |
| شمـن گفـت رفتـن بافزون کنيد |
| رخ از چادر شرم بيرون کـنيد |
| دگر باره بر پيش بـگذاشـتـند |
| هـمـه خواب را خيره پنداشـتـند |
| غـلامي پديد آمد اندر ميان |
| بـه بالاي سرو و بـچـهر کيان |
| تـنـش لرز لرزان بـه کردار بيد |
| دل از جان شيرين شده نا اميد |
| کـنيزک بدان حـجره هـفـتاد بود |
| کـه هر يک بـه تـن سرو آزاد بود |
| يکي دخـتري مـهـتر چاج بود |
| بـه بالاي سرو و بـبر عاج بود |
| غـلامي سـمـن پيکر و مشکبوي |
| بـه خان پدر مـهربان بد بدوي |
| بـسان يکي بـنده در پيش اوي |
| بـه هر جا که رفتي بدي خويش اوي |
| بـپرسيد ز و گفت کين مرد کيسـت |
| کـسي کو چنين بنده پرورد کيسـت |
| چـنين برگزيدي دلير و جوان |
| ميان شـبـسـتان نوشينروان |
| چـنين گفت زن کين ز من کهترست |
| جوانـسـت و با من ز يک مادرست |
| چـنين جامـه پوشيد کز شرم شاه |
| نيارسـت کردن بـه رويش نـگاه |
| برادر گر از تو بـپوشيد روي |
| ز شرم توبود آن بـهانـه مـجوي |
| چو بشـنيد اين گفتـه نوشينروان |
| شـگـفـت آمدش کار هر دو جوان |
| برآشـفـت زان پس به دژخيم گفت |
| کـه اين هر دو در خاک بايد نهفـت |
| کـشـنده بـبرد آن دو تـن را دوان |
| پـس پرده شاه نوشينروان |
| برآويختـشان درشبـسـتان شاه |
| نـگونـسار پرخون و تـن پر گـناه |
| گزارنده خواب را بدره داد |
| ز اسـب وز پوشيدني بـهره داد |
| فرومانده از دانـش او شـگـفـت |
| ز گـفـتارش اندازهها برگرفـت |
| نوشـتـند نامـش بـه ديوان شاه |
| بر موبدان نـماينده راه |
| فروزنده شد نام بوزرجـمـهر |
| بدو روي بـنـمود گردان سـپـهر |
| هـمي روز روزش فزون بود بـخـت |
| بدو شادمان بد دل شاه سـخـت |
| دل شاه کـسري پر از داد بود |
| بـه دانـش دل ومـغزش آباد بود |
| بدرگاه بر موبدان داشـتي |
| ز هر دانـشي بـخردان داشـتي |
| هميشـه سـخـن گوي هفتاد مرد |
| بـه درگاه بودي بـخواب و بـخورد |
| هرانگـه کـه پردختـه گشتي ز کار |
| ز داد و دهـش وز مي و ميگـسار |
| زهر موبدي نوسـخـن خواسـتي |
| دلـش را بدانـش بياراسـتي |
| بدانـگاه نو بود بوزرجـمـهر |
| سراينده وزيرک وخوب چـهر |
| چـنان بدکزان موبدان و ردان |
| سـتاره شـناسان و هم بـخردان |
| هـمي دانش آموخت و اندر گذشت |
| و زان فيلـسوفان سرش برگذشـت |
| چـنان بد که بنشست روزي بـخوان |
| بـفرمود کاين موبدان را بـخوان |
| کـه باشـند دانا و دانـش پذير |
| سراينده و باهـش و ياد گير |
| برفـتـند بيداردل موبدان |
| زهر دانـشي راز جـسـتـه ردان |
| چو نان خورده شد جام ميخواستـند |
| بـه مي جان روشن بياراسـتـند |
| بدانـندگان شاه بيدار گـفـت |
| کـه دانـش گـشاده کنيد از نهفت |
| هران کـس که دارد به دل دانـشي |
| بـگويد مرا زو بود رامـشي |
| ازيشان هران کـس کـه دانا بدند |
| بـگـفـتـن دلير و توانا بدند |
| زبان برگـشادند برشـهريار |
| کـجا بود دانـنده را خواسـتار |
| چو بوزرجـمـهر آن سخنها شـنيد |
| بدانـش نـگـه کردن شاه ديد |
| يکي آفرين کرد و بر پاي خاسـت |
| چـنين گفـت کاي داور داد و راست |
| زمين بـنده تاج وتـخـت تو باد |
| فلـک روشـن از روي و بخت تو باد |
| گر اي دون که فرمان دهي بـنده را |
| کـه بـگـشايد از بـند گوينده را |
| بـگويم و گر چـند بيمايهام |
| بدانـش در از کـمـترين پايهام |
| نـکوهـش نـباشد کـه دانا زبان |
| گـشاده کـند نزد نوشينروان |
| نـگـه کرد کـسري بدانـنده گفت |
| کـه دانـش چرا بايد اندر نهـفـت |
| چوان برزبان پادشاهي نـمود |
| ز گـفـتار او روشـنايي فزود |
| بدو گفـت روشـن روان آنکـسي |
| کـه کوتاه گويد به معـني بـسي |
| کـسي را که مغزش بود پرشـتاب |
| فراوان سـخـن باشد و دير ياب |
| چو گـفـتار بيهوده بسيار گشـت |
| سـخـن گوي در مردمي خوارگشت |
| هـنرجوي و تيمار بيشي مـخور |
| کـه گيتي سپنجسـت و ما بر گذر |
| هـمـه روشـنيهاي تو راستيست |
| ز تاري وکژي بـبايد گريسـت |
| دل هرکـسي بـنده آرزوسـت |
| وزو هر يکي را دگرگونـه خوسـت |
| سر راسـتي دانـش ايزدسـت |
| چو دانسـتيش زو نترسي بدسـت |
| خردمـند ودانا و روشـن روان |
| تنـش زين جهانست وجان زان جهان |
| هران کـس که در کار پيشي کـند |
| هـمـه راي وآهـنـگ بيشي کند |
| بنايافـت رنجـه مکـن خويشتـن |
| کـه تيمارجان باشد و رنـج تـن |
| ز نيرو بود مرد را راسـتي |
| ز سـسـتي دروغ آيد وکاسـتي |
| ز دانـش چوجان تو را مايه نيسـت |
| بـه از خامشي هيچ پيرايه نيسـت |
| چو بردانـش خويش مـهرآوري |
| خرد را ز تو بـگـسـلد داوري |
| توانـگر بود هر کرا آز نيسـت |
| خنـک بـنده کـش آز انباز نيست |
| مدارا خرد را برادر بود |
| خرد بر سر جان چو افـسر بود |
| چو دانا تو را دشـمـن جان بود |
| بـه از دوست مردي کـه نادان بود |
| توانـگر شد آنکس که خشنود گشت |
| بدو آز و تيمار او سود گـشـت |
| باموخـتـن گر فروتر شوي |
| سـخـن را ز دانـندگان بشـنوي |
| بـه گـفـتار گرخيره شد راي مرد |
| نـگردد کـسي خيره همـتاي مرد |
| هران کـس که دانش فرامش کـند |
| زبان را بـه گفـتار خامـش کـند |
| چوداري بدسـت اندرون خواسـتـه |
| زر و سيم و اسـبان آراسـتـه |
| هزينـه چـنان کـن که بايدت کرد |
| نـشايد گـشاد و نـبايد فـشرد |
| خردمـند کز دشمـنان دور گشـت |
| تـن دشمـن او را چو مزدور گشت |
| چو داد تـن خويشـتـن داد مرد |
| چـنان دان کـه پيروز شد در نـبرد |
| مـگو آن سخن کاندرو سود نيسـت |
| کزان آتشـت بهره جز دود نيسـت |
| مينديش ازان کان نـشايد بدن |
| نداند کـس آهـن بـه آب آژدن |
| فروتـن بود شـه کـه دانا بود |
| بـه دانـش بزرگ و توانا بود |
| هر آنـکـس کـه او کرده کردگار |
| بداند گذشـت از بد روزگار |
| پرسـتيدن داور افزون کـند |
| ز دل کاوش ديو بيرون کـند |
| بـپرهيزد از هرچ ناکردنيسـت |
| نيازارد آن را کـه نازردنيسـت |
| بـه يزدان گراييم فرجام کار |
| کـه روزي ده اويسـت و پروردگار |
| ازان خوب گـفـتار بوزرجـمـهر |
| حـکيمان هـمـه تازه کردند چـهر |
| يکي انجـمـن ماند اندر شگفـت |
| کـه مرد جوان آن بزرگي گرفـت |
| جـهاندار کـسري درو خيره ماند |
| سرافراز روزي دهان را بـخواند |
| بـفرمود تا نام او سر کـنـند |
| بدانـگـه کـه آغاز دفـتر کنـند |
| ميان مـهان بـخـت بوزرجـمـهر |
| چو خورشيد تابنده شد بر سـپـهر |
| ز پيش شهـنـشاه برخاسـتـند |
| برو آفريني نو آراسـتـند |
| بپرسـش گرفـتـند زو آنـچ گفت |
| کـه مـغز ودلـش باخرد بود جفت |
| زبان تيز بـگـشاد مرد جوان |
| کـه پاکيزه دل بود و روشـنروان |
| چـنين گـفـت کز خـسرو دادگر |
| نـپيچيد بايد بـه انديشـه سر |
| کـجا چون شبانسـت ما گوسفـند |
| و گر ما زمين او سـپـهر بـلـند |
| نـشايد گذشـتـن ز پيمان اوي |
| نـه پيچيدن از راي و فرمان اوي |
| بـشاديش بايد کـه باشيم شاد |
| چو داد زمانـه بـخواهيم داد |
| هـنرهاش گـسـترده اندرجـهان |
| هـمـه راز او داشـتـن درنـهان |
| مـشو با گراميش کردن دلير |
| کزآتـش بـترسد دل نره شير |
| اگر کوه فرمانـش دارد سـبـک |
| دلـش خيره خوانيم و مغزش تنـک |
| همـه بد ز شاهست و نيکي زشاه |
| کزو بند و چاهست و هـم تاج و گاه |
| سرتاجور فر يزدان بود |
| خردمـند ازو شاد وخـندان بود |
| ازآهرمنـسـت آن کزو شاد نيست |
| دل و مغزش از دانـش آباد نيسـت |
| شـنيدند گـفـتار مرد جوان |
| فروبـسـت فرتوت را زو زبان |
| پراگـنده گشـتـند زان انجـمـن |
| پر از آفرين روز و شـبـشان دهـن |
| دگر هفـتـه روشـن دل شـهريار |
| هـميبود دانـنده را خواسـتار |
| دل از کار گيتي بـه يکـسو کـشيد |
| کـجا خواسـت گفـتار دانا شنيد |
| کـسي کو سرافراز درگاه بود |
| بـه دانـندگي درخور شاه بود |
| برفـتـند گويندگان سـخـن |
| جوان و جـهانديده مرد کـهـن |
| سرافراز بوزرجـمـهرجوان |
| بـشد باحـکيمان روشـنروان |
| حـکيمان دانـنده و هوشـمـند |
| رسيدند نزديک تـخـت بـلـند |
| نـهادند رخ سوي بوزرجـمـهر |
| کـه کسري همي زو برافروخت چهر |
| ازيشان يکي بود فرزانـهتر |
| بـپرسيد ازو از قـضا و قدر |
| کـه انـجام و فرجام چونين سخـن |
| چـه گونهاسـت و اين برچه آيد ببن |
| چـنين داد پاسـخ کـه جوينده مرد |
| دوان وشـب و روز با کار کرد |
| بود راه روزي برو تارو تـنـگ |
| بـجوي اندرون آب او با درنـگ |
| يکي بي هنر خفته بر تخت بـخـت |
| هـمي گـل فـشاند برو بر درخت |
| چـنينـسـت رسـم قـضا و قدر |
| ز بخشـش نيابي به کوشـش گذر |
| جـهاندار دانا و پروردگار |
| چـنين آفريد اخـتر روزگار |
| دگرگـفـت کان چيز کافزون ترست |
| کدامست و بيشي که را در خورست |
| چـنين گفـت کان کس که داننده تر |
| بـه نيکي کرا دانـش آيد بـبر |
| دگرگـفـت کز ما چه نيکوترسـت |
| ز گيتي کرانيکويي درخورسـت |
| چـنين داد پاسـخ که آهستـگي |
| کريمي وخوبي وشايسـتـگي |
| فزونـتر بـکردن سرخويش پسـت |
| ببـخـشد نـه از بهر پاداش دست |
| بـکوشد بـجويد بـگرد جـهان |
| خرامد بـه هـنـگام با هـمرهان |
| دگر گـفـت کاندر خردمـند مرد |
| هنرچيسـت هنـگام ننـگ و نبرد |
| چنين گفت کان کس که آهوي خويش |
| بـبيند بـگرداند آيين وکيش |
| بـپرسيد ديگر کـه در زيسـتـن |
| چـه سازي کـه کمتر بود رنج تـن |
| چـنين داد پاسـخ کـه گر با خرد |
| دلـش بردبارسـت رامـش برد |
| بداد وسـتد در کـند راسـتي |
| بـبـندد در کژي و کاسـتي |
| ببخـشد گـنـه چون شود کامکار |
| نـباشد سرش تيز و نا بردبار |
| بـپرسيد ديگر کـه از انـجـمـن |
| نگـهـبان کدامسـت برخويشتـن |
| چـنين گـفـت کان کو پس آرزوي |
| نرفـت از کريمي وز نيک خوي |
| دگر کو بسـسـتي نـشد پيش کار |
| چو ديد او فزوني بدروزگار |
| دگرگفـت کزبخـشـش نيکخوي |
| کدامـسـت نيکوتر از هر دو سوي |
| کـجا در دو گيتيش بارآورد |
| بـسالي دو بارش بـهارآورد |
| چـنين گفت کان کس که با خواسته |
| ببخشـش کـند جانـش آراستـه |
| وگر بر سـتانـنده آرد سـپاس |
| ز بـخـشـنده بازارگاني شـناس |
| دگر گـفـت کز مرد پيرايه چيسـت |
| وزان نيکوييها گرانـمايه چيسـت |
| چـنين داد پاسخ که بخشـنده مرد |
| کـجا نيکويي با سزاوار کرد |
| بـبالد بـه کردار سرو بـلـند |
| چو باليد هرگز نـباشد نژند |
| وگر ناسزا را بسايي بـه مـشـک |
| نـبويد نرويد گـل از خار خـشـک |
| سـخـن پرسي از گنـگ گر مرد کر |
| بـه بار آيد وراي نايد بـبر |
| يکي گـفـت کاندر سراي سپنـج |
| نـباشد خردمـند بيدرد و رنـج |
| چـه سازيم تا نام نيک آوريم |
| درآغاز فرجام نيک آوريم |
| بدو گـفـت شو دور باش از گـناه |
| جـهان را همه چون تن خويش خواه |
| هران چيزکانـت نيايد پـسـند |
| تـن دوسـت و دشمن دران برمبند |
| دگرگـفـت کوشـش ز اندازه بيش |
| چـن گويي کزين دوکدامسـت پيش |
| چـنين داد پاسـخ کـه اندر خرد |
| جز انديشـه چيزي نـه اندر خورد |
| بـکوشي چو در پيش کار آيدت |
| چوخواهي کـه رنجي بـه بار آيدت |
| سزاي سـتايش دگر گفت کيسـت |
| اگر برنـکوهيده بايد گريسـت |
| چـنين گفـت کان کو به يزدان پاک |
| فزون دارد اميد و هـم بيم و باک |
| دگر گـفـت کاي مرد روشـنخرد |
| ز گردون چـه بر سر هـميبـگذرد |
| کدامـسـت خوشـتر مرا روزگار |
| ازين برشده چرخ ناپايدار |
| سـخـن گوي پاسـخ چنين داد باز |
| کـه هرکس که گشت ايمن و بينياز |
| بـه خوبي زمانـه ورا داد داد |
| سزد گر نـگيري جز از داد ياد |
| بـپرسيد ديگر کـه دانـش کدام |
| بـه گيتي کـه باشيم زو شادکام |
| چـنين گـفـت کان کو بود بردبار |
| بـه نزديک اومرد بيشرم خوار |
| دگر گـفـت کان کو نـجويد گزند |
| ز خوها کدامـش بود سودمـند |
| بگفـت آنـک مغزش نجوشد زخشم |
| بـخوابد بخـشـم از گنهکار چشم |
| دگر گفت کان چيست اي هوشمـند |
| کـه آيد خردمـند را آن پـسـند |
| چـنين گـفـت کان کو بود پر خرد |
| ندارد غـم آن کزو بـگذرد |
| وگر ارجـمـندي سـپارد بـه خاک |
| نـبـندد دل اندر غـم و درد پاک |
| دگر کو ز ناديدنيها اميد |
| چـنان بگـسـلد دل چو از باد بيد |
| دگر گفـت بد چيسـت بر پادشاي |
| کزو تيره گردد دل پارساي |
| چـنين داد پاسـخ که بر شـهريار |
| خردمـند گويد کـه آهو چـهار |
| يکي آنـک ترسد ز دشمن به جنـگ |
| و ديگر کـه دارد دل از بخش تـنـگ |
| دگر آنـک راي خردمـند مرد |
| بـه يک سو نهد روز ننـگ و نـبرد |
| چـهارم کـه باشد سرش پرشتاب |
| نـجويد بـه کار اندر آرام و خواب |
| بـپرسيد ديگر که بي عيب کيسـت |
| نـکوهيدن آزادگان را بـچيسـت |
| چـنين گفت کين رابه بخشيم راست |
| کـه جان وخرد درسخن پادشاسـت |
| گرانـمايگان را فـسون ودروغ |
| بـه کژي و بيداد جـسـتـن فروغ |
| ميانـه بو د مرد کـنداوري |
| نـکوهـشـگر و سر پر از داوري |
| مـنـش پـسـتي وکام برپادشا |
| بـه بيهوده خـسـتـن دل پارسا |
| زبان راندن و ديده بيآب شرم |
| گزيدن خروش اندر آواز نرم |
| خردمـند مردم کـه دارد روا |
| خرد دور کردن ز بـهر هوا |
| بـپرسيد ديگر يکي هوشـمـند |
| کـه اندرجـهان چيست آن بيگزند |
| چـنين داد پاسـخ او کز نخسـت |
| درپاک يزدان بدانسـت وجـسـت |
| کزويت سـپاس و بدويت پـناه |
| خداوند روز و شـب و هور و ماه |
| دل خويش راآشـکار و نـهان |
| سـپردن بـه فرمان شاه جـهان |
| تـن خويشـتـن پروريدن بـه ناز |
| برو سخـت بسـتـن در رنـج وآز |
| نـگـه داشـتـن مردم خويش را |
| گسسـتـن تـن از رنج درويش را |
| سـپردن بـه فرهـنـگ فرزند خرد |
| کـه گيتي بـنادان نـشايد سـپرد |
| چوفرمان پذيرنده باشد پـسر |
| نوازنده بايد کـه باشد پدر |
| بـپرسيد ديگر کـه فرزند راسـت |
| بـه نزد پدر جايگاهش کـجاسـت |
| چـنين داد پاسـخ کـه نزد پدر |
| گرامي چوجانـسـت فرخ پـسر |
| پـس ازمرگ نامش بماند بـه جاي |
| ازيرا پـسرخواندش رهـنـماي |
| بـپرسيد ديگر کـه ازخواسـتـه |
| کـه داني کـه دارد دل آراسـتـه |
| چـنين داد پاسخ که مردم بـه چيز |
| گراميسـت وز چيز خوارسـت نيز |
| نخـسـت آنـکـه يابي بدو آرزوي |
| ز هـسـتيش پيدا کـني نيکخوي |
| وگر چون بـبايد نياري بـه کار |
| هـمان سنـگ وهم گوهر شاهوار |
| دگر گـفـت با تاج و نام بـلـند |
| کرا خواني از خـسروان سودمـند |
| چـنين داد پاسـخ کزان شـهريار |
| کـه ايمـن بود مرد پرهيزکار |
| وز آواز او بدهراسان بود |
| زمين زير تخـتـش تـن آسان بود |
| دگر گـفـت مردم توانگر بچيسـت |
| بـه گيتي پر از رنج و درويش کيست |
| چنين گفت آنکس که هستش بسند |
| بـبـخـش خداوند چرخ بـلـند |
| کـسي را کـجا بخت انباز نيسـت |
| بدي در جـهان بـتر از آز نيسـت |
| ازو نامداران فروماندند |
| هـمـه هـمزبان آفرين خواندند |
| چو يک هفته بگذشت هشتم پـگاه |
| نـشـسـت از بر تخت پيروز شاه |
| بـخواند آنـکـسي راکـه دانا بدند |
| بـه گـفـتار ودانـش توانا بدند |
| بگفـتـند هرگونـهاي هرکـسي |
| هـمانا پـسـندش نيامد بـسي |
| چـنين گفـت کسري به بوزرجمهر |
| کـه از چادر شرم بگـشاي چـهر |
| سـخـن گوي دانا زبان برگـشاد |
| ز هرگونـه دانـش هـميکرد ياد |
| نـخـسـت آفرين کرد بر شـهريار |
| کـه پيروز بادا سر تاجدار |
| دگر گـفـت مردم نـگردد بـلـند |
| مـگر سر بـپيچد ز راه گزند |
| چو بايد کـه دانـش بيفزايدت |
| سـخـن يافـتـن را خرد بايدت |
| در نام جـسـتـن دليري بود |
| زمانـه ز بد دل بـه سيري بود |
| وگر تـخـت جويي هـنر بايدت |
| چوسـبزي بود شاخ و بر بايدت |
| چوپرسـند پرسـندگان از هـنر |
| نـشايد کـه پاسـخ دهيم ازگـهر |
| گـهر بيهـنر ناپسندسـت وخوار |
| برين داسـتان زد يکي هوشيار |
| کـه گر گل نبويد به رنگش مـجوي |
| کز آتـش برويد مـگر آب جوي |
| توانـگر بـه بخـشـش بود شهريار |
| بـه گنـج نهفـتـه نـهاي پايدار |
| بـه گـفـتار خوب ار هنر خواستي |
| بـه کردار پيدا کـند راسـتي |
| فروتر بود هرک دارد خرد |
| سـپـهرش هـمي درخرد پرورد |
| چـنين هـم بود مردم شاد دل |
| ز کژيش خون گردد آزاد دل |
| خرد درجـهان چون درخت وفاسـت |
| وزو بار جسـتـن دل پادشاسـت |
| چوخرسـند باشي تـن آسان شوي |
| چو آز آوري زو هراسان شوي |
| مـکـن نيک مردي به جان کـسي |
| کـه پاداش نيکي نيابي بـسي |
| گـشاده دلانرا بود بـخـت يار |
| انوشـه کـسي کو بود بردبار |
| هران کـس که جويد هـمي برتري |
| هـنرها بـبايد بدين داوري |
| يکي راي وفرهنـگ بايد نخـسـت |
| دوم آزمايش بـبايد درسـت |
| سيوم يار بايد بـهـنـگام کار |
| ز نيک وز بد برگرفـتـن شـمار |
| چـهارم کـه ماني بـجا کام را |
| بـبيني ز آغاز فرجام را |
| بـه پـنـجـم اگر زورمـندي بود |
| بـه تـن کوشـش آري بلندي بود |
| وزين هر دري جفـت گردد سـخـن |
| هـنرخيره بيآزمايش مـکـن |
| ازان پـس چو يارت بود نيکـساز |
| بروبر بـه هـنـگامـت آيد نياز |
| چو کوشـش نـباشد تـن زورمـند |
| نيارد سر آرزوها بـبـند |
| چو کوشـش ز اندازه اندر گذشـت |
| چـنان دان که کوشنده نوميد گشت |
| خوي مرد دانا بـگوييم پـنـج |
| کزان عادت او خود نباشد بـه رنـج |
| چونادان عادت کـند هـفـت چيز |
| ز وان هفـت چيز به رنـجسـت نيز |
| نخسـت آنـک هرکس که دارد خرد |
| ندارد غـم آن کزو بـگذرد |
| نـه شادان کـند دل بـنايافـتـه |
| نـه گر بـگذرد زو شود تافـتـه |
| چو از رنـج وز بد تـن آسان شود |
| ز نابودنيها هراسان شود |
| چو سختيش پيش آيد از هر شـمار |
| شود پيش و سسـتي نيارد بـه کار |
| ز نادان کـه گفتيم هفتـسـت راه |
| يکي آنـک خـشـم آورد بيگـناه |
| گـشاده کـند گـنـج بر ناسزاي |
| نـه زو مزد يابد بـهر دو سراي |
| سـه ديگر بـه يزدان بود ناسـپاس |
| تـن خويش را در نـهان ناشـناس |
| چـهارم کـه با هر کسي راز خويش |
| بـگويد برافرازد آواز خويش |
| بـه پنجـم بـه گفـتار ناسودمند |
| تـن خويش دارد بدرد و گزند |
| شـشـم گردد ايمـن ز نا استوار |
| هـمي پرنيان جويد از خار بار |
| بـه هفتـم کـه بستيهد اندر دروغ |
| بـه بيشرمي اندر بـجويد فروغ |
| چـنان دان تواي شـهريار بـلـند |
| کـه از وي نـبيند کـسي جز گزند |
| چو بر انـجـمـن مرد خامـش بود |
| ازان خامـشي دل بـه رامـش بود |
| سـپردن بـه داناي دانـنده گوش |
| بـه تن توشه يابد به دل راي وهوش |
| شـنيده سخنـها فرامـش مکـن |
| کـه تاجسـت برتخت شاهي سخن |
| چوخواهي کـه دانستـه آيد بـه بر |
| بـه گفـتار بگـشاي بـند از هنر |
| چوگـسـترد خواهي به هر جاي نام |
| زبان برکـشي هـمـچو تيغ از نيام |
| چو بامرد دانات باشد نـشـسـت |
| زبردسـت گردد سر زير دسـت |
| ز دانـش بود جان و دل را فروغ |
| نـگر تا نـگردي بـه گرد دروغ |
| سخـنـگوي چون بر گشايد سخن |
| بـمان تا بـگويد تو تـندي مـکـن |
| زبان را چو با دل بود راسـتي |
| بـبـندد ز هر سو درکاسـتي |
| ز بيکار گويان تو دانا شوي |
| نـگويي ازان سان کزو بـشـنوي |
| ز دانـش دربينيازي مـجوي |
| و گر چـند ازو سـخـني آيد بروي |
| هـميشـه دل شاه نوشينروان |
| مـبادا ز آموخـتـن ناتوان |
| بـپرسيد پـس موبد تيز مـغز |
| کـه اندر جـهان چيست کردار نـغز |
| کـجا مرد را روشـنايي دهد |
| ز رنـج زمانـه رهايي دهد |
| چـنين داد پاسـخ کـه هر کو خرد |
| بيابد ز هر دو جـهان بر خورد |
| بدو گفـت گرنيسـتـش بـخردي |
| خرد خلعـتي روشنـسـت ايزدي |
| چـنين داد پاسخ که دانش بهسـت |
| چو دانا بود برمـهان برمـهـسـت |
| بدو گـفـت گر راه دانش نجسـت |
| بدين آب هرگز روان را نـشـسـت |
| چـنين داد پاسـخ کـه از مرد گرد |
| سرخويش را خوار بايد شـمرد |
| اگر تاو دارد بـه روز نـبرد |
| سر بدسـگال اندر آرد بـگرد |
| گرامي بود بر دل پادشا |
| بود جاودان شاد و فرمانروا |
| بدو گفـت گرنيستـش بـهره زين |
| ندارد پژوهيدن آيين و دين |
| چـنين داد پاسخ که آن به کـه مرگ |
| نـهد بر سر او يکي تيره ترگ |
| دگر گـفـت کزبار آن ميوه دار |
| کـه دانا بـکارد بـه باغ بـهار |
| چـه سازيم تاهرکـسي برخوريم |
| وگر سايه او بـه پي بـسـپريم |
| چـنين داد پاسـخ کـه هر کو زبان |
| ز بد بـسـتـه دارد نرنـجد روان |
| کـسي را ندرد به گفـتار پوسـت |
| بود بر دل انـجـمـن نيز دوسـت |
| هـمـه کار دشوارش آسان شود |
| ورا دشمـن ودوست يکـسان شود |
| دگر گـفـت کان کو ز راه گزند |
| بـگردد بزرگـسـت و هـم ارجمند |
| چـنين داد پاسـخ کـه کردار بد |
| بـسان درخـتيسـت با بار بد |
| اگر نرم گويد زبان کـسي |
| درشـتي بـه گوشـش نيايد بسي |
| بدان کز زبانست گوشش بـه رنـج |
| چو رنجـش نجويي سخن را بسنـج |
| هـمان کم سخن مرد خسروپرست |
| جز از پيش گاهش نشايد نشسـت |
| دگر از بديهاي نا آمده |
| گريزد چو از دام مرغ و دده |
| سـه ديگر کـه بر بد توانا بود |
| بـپرهيزد ار ويژه دانا بود |
| نيازد بـه کاري کـه ناکردنيسـت |
| نيازارد آن را کـه نازردنيسـت |
| نـماند کـه نيکي برو بـگذرد |
| پي روز نا آمده نـشـمرد |
| بدشـمـن ز نـخـچير آژيرتر |
| برو دوسـت هـمواره چون تير و پر |
| ز شادي کـه فرجام او غـم بود |
| خردمـند را ارز وي کـم بود |
| تـن آساني و کاهـلي دور کـن |
| بـکوش وز رنـج تنـت سور کـن |
| کـه ايدر تو را سود بيرنج نيسـت |
| چـنان هم که بيپاسبان گنج نيست |
| ازين باره گفـتار بـسيار گـشـت |
| دل مردم خفـتـه بيدار گـشـت |
| جـهان زنده باد بـه نوشينروان |
| هـميشـه جـهاندار و دولت جوان |
| برو خواندند آفرين موبدان |
| کـنارنـگ و بيداردل بـخردان |
| سـتودند شاه جـهان را بـسي |
| برفـتـند با خرمي هرکـسي |
| دوهـفـتـه برين نيز بگذشت شاه |
| بـپردخـت روزي ز کاري سـپاه |
| بـفرمود تا موبدان و ردان |
| بـه ايوان خرامـند با بـخردان |
| بـپرسيد شاه ازبـن و از نژاد |
| ز تيزي و آرام و فرهـنـگ و داد |
| ز شاهي وز داد کـنداوران |
| ز آغاز وفرجام نيک اخـتران |
| سـخـن کرد زين موبدان خواسـتار |
| بـه پرسـش گرفـت آنچ آيد به کار |
| بـه بوزرجمـهر آن زمان شاه گفت |
| کـه رخـشـنده گوهر برآر از نهفت |
| يکي آفرين کرد بوزرجـمـهر |
| کـهاي شاه روشندل و خوبچـهر |
| چـنان دان که اندر جـهان نيز شاه |
| يکي چون تو نـنـهاد برسرکـلاه |
| بـه داد و به دانش به تاج و به تخت |
| بـه فر و به چهر و براي و به بخـت |
| چوپرهيزکاري کـند شـهريار |
| چـه نيکوسـت پرهيز با تاجدار |
| ز يزدان بـترسد گـه داوري |
| نـگردد بـه ميل و بـکـنداوري |
| خرد راکـند پادشا بر هوا |
| بدانگـه کـه خـشـم آورد پادشا |
| نـبايد کـه انديشـه شـهريار |
| بود جز پـسـنديده کردگار |
| ز يزدان شناسد همه خوب و زشـت |
| بـه پاداش نيکي بجويد بهـشـت |
| زبان راسـت گوي و دل آزرمجوي |
| هـميشـه جـهان را بدو آبروي |
| هران کـس کـه باشد ورا رايزن |
| سـبـک باشد اندر دل انجـمـن |
| سـخـن گوي وروشـن دل و دادده |
| کـهان را بـکـه دارد و مه به مـه |
| کـسي کو بود شاه را زير دسـت |
| نـبايد کـه يابد به جائي شکسـت |
| بدانـگـه شد تاج خـسرو بـلـند |
| کـه دانا بود نزد او ارجـمـند |
| نـگـه داشـتـن کار درگاه را |
| بـه زهر آژدن کام بدخواه را |
| چو دارد ز هر دانـشي آگـهي |
| بـماند جـهاندار با فرهي |
| نـبايد کـه خسـبد کسي دردمند |
| کـه آيد مـگر شاه را زو گزند |
| کـسي کو به بادافره اندرخورسـت |
| کـجا بدنژادسـت و بد گوهرسـت |
| کـند شاه دور از ميان گروه |
| بيآزار تا زو نـگردد سـتوه |
| هران کـس که باشد بـه زندان شاه |
| گـنـهـکار گر مردم بيگـناه |
| بـه فرمان يزدان بـبايد گـشاد |
| بزند و باسـت آنـچ کردسـت ياد |
| سپهـبد بـه فرهـنـگ دارد سپاه |
| براسايد از درد فريادخواه |
| چو آژير باشي ز دشـمـن براي |
| بدانديش را دل برآيد ز جاي |
| همـه رخـنـه پادشاهي بـمرد |
| بداري بـه هـنـگام پيش از نـبرد |
| بـه چيزي که گردد نـکوهيده شاه |
| نـکوهـش بود نيز با فر و گاه |
| ازو دور گـشـتـن بـه رغـم هوا |
| خرد را بران راي کردن گوا |
| فزودن بـه فرزند برمـهر خويش |
| چو در آب ديدن بود چـهر خويش |
| ز فرهـنـگ وز دانـش آموخـتـن |
| سزد گر دلـت يابد افروخـتـن |
| گـشادن برو بر در گـنـج خويش |
| نـبايد کـه يادآورد رنـج خويش |
| هرانـگـه کـه يازد بـبد کار دست |
| دل شاه بچـه نـبايد شکـسـت |
| چو بر بد کـنـش دسـت گردد دراز |
| بـه خون جز بـه فرمان يزدان مياز |
| و گر دشـمـني يابي اندر دلـش |
| چو خوباشد از بوستان بگسـلـش |
| کـه گر دير ماند بـنيرو شود |
| وزو باغ شاهي پرآهو شود |
| چوباشد جـهانـجوي با فر و هوش |
| نـبايد کـه دارد بـه بدگوي گوش |
| ز دسـتور بد گوهر و گـفـت بد |
| تـباهي بـه ديهيم شاهي رسد |
| نـبايد شـنيدن ز نادان سـخـن |
| چو بد گويد از داد فرمان مـکـن |
| هـمـه راسـتي بايد آراسـتـن |
| نـبايد کـه ديو آورد کاسـتـن |
| چواين گـفـتـها بـشـنود پارسا |
| خرد راکـند بر دلـش پادشا |
| کـند آفرين تاج برشـهريار |
| شود تـخـت شاهي برو پايدار |
| بـنازد بدو تاج شاهي و تـخـت |
| بدانديش نوميد گردد زبـخـت |
| چو برگردد اين چرخ ناپايدار |
| ازو نام نيکو بود يادگار |
| بـماناد تا روز باشد جوان |
| هـنر يافـتـه جان نوشينروان |
| ز گـفـتار او انجـمـن خيره شد |
| هـمـه راي دانـندگان تيره شد |
| چو نوشينروان آن سخنـها شـنود |
| بـه روزيش چـندانـک بد برفزود |
| وزان پـندها ديده پر آب کرد |
| دهانـش پر از در خوشاب کرد |
| يکي انـجـمـن لـب پر از آفرين |
| برفـتـند ز ايوان شاه زمين |
| برين نيز بگذشـت يک هفـتـه روز |
| بهشـتـم چو بفروخـت گيتيفروز |
| بيانداخـت آن چادر لاژورد |
| بياراسـت گيتي بـه ديباي زرد |
| شهنـشاه بنـشـسـت با موبدان |
| جـهانديده و کار کرده ردان |
| سرموبد موبدان اردشير |
| چو شاپور وچون يزدگرد دبير |
| سـتاره شـناسان و جويندگان |
| خردمـند و بيدار گويندگان |
| سراينده بوزرجـمـهر جوان |
| بيامد برشاه نوشينروان |
| بدانـندگان گـفـت شاه جـهان |
| کـه باکيسـت اين دانش اندر نهان |
| کزو دين يزدان بـه نيرو شود |
| هـمان تخـت شاهي بيآهو شود |
| چوبـشـنيد زو موبد موبدان |
| زبان برگـشاد از ميان ردان |
| چـنين داد پاسـخ کـه از داد شاه |
| درفـشان شود فر ديهيم و گاه |
| چو با داد بگـشايد از گـنـج بـند |
| بـماند پـس از مرگ نامش بـلـند |
| دگر کو بـشويد زبان از دروغ |
| نـجويد بـه کژي ز گيتي فروغ |
| سپـهـبد چو با داد و بخشايشست |
| ز تاجـش زمانـه پرآسايشـسـت |
| و ديگر کـه از کـهـتر پرگـناه |
| چو پوزش کند باز بـخـشدش شاه |
| بـه پنجـم جـهاندار نيکوسخـن |
| کـه نامـش نـگردد به گيتي کهن |
| همـه راست گويد سخن کم وبيش |
| نـگردد بـهر کار ز آيين خويش |
| شـشـم بر پرستنده تخت خويش |
| چـنان مـهر دارد که بر بخت خويش |
| بـه هفتـم سـخـن هرک دانا بود |
| زبانـش بـگـفـتـن توانا بود |
| نـگردد دلـش سير ز آموخـتـن |
| از انديشـگان مـغز را سوخـتـن |
| بـه آزاديسـت ازخرد هرکـسي |
| چـنانـچون بـبالد ز اخـتر بسي |
| دلـت مگسـل اي شاه راد از خرد |
| خرد نام و فرجام را پرورد |
| منش پست وکم دانش آنکس که گفت |
| کنـم کم ز گيتي کسي نيست جفت |
| چـنين گـفـت پـس يزدگرد دبير |
| کـه اي شاه دانا و دانـشپذير |
| ابرشاه زشتـسـت خون ريخـتـن |
| بـه اندک سـخـن دل برآهيختـن |
| هـمان چون سبک سر بود شـهريار |
| بدانديش دسـت اندآرد بـه کار |
| هـمان با خردمـند گيرد سـتيز |
| کـند دل ز ناداني خويش تيز |
| دل شاه گيتي چو پر آز گـشـت |
| روان ورا ديو انـباز گـشـت |
| و رايدون کـه حاکـم بود تيزمـغز |
| نيايد ز گـفـتار او کار نـغز |
| دگر کارزاري کـه هنـگام جـنـگ |
| بـترسد ز جان و نـترسد ز نـنـگ |
| توانـگر کـه باشد دلش تنگ و زفت |
| شـکـم زمين بـهـتر او را نهفت |
| چو بر مرد درويش کـنداوري |
| نـه کهـتر نـه زيبـنده مهـتري |
| چوکژي کـند پير ناخوش بود |
| پـس ازمرگ جانـش پرآتـش بود |
| چو کاهـل بود مرد برنا بـه کار |
| ازو سير گردد دل روزگار |
| نـماند ز نا تـندرسـتي جوان |
| مـبادش توان و مـبادش روان |
| چو بوزرجـمـهر اين سخنهاي نـغز |
| شـنيد و بدانـش بياراسـت مـغز |
| چـنين گفـت باشاه خورشيد چهر |
| کـه بادا بـه کام تو روشن سپـهر |
| چـنان دان که هرکس کـه دارد خرد |
| بدانـش روان را هـميپرورد |
| نـکوهيده ده کار بر ده گروه |
| نـکوهيدهتر نزد دانـش پژوه |
| يکي آنـک حاکـم بود با دروغ |
| نـگيرد بر مرد دانا فروغ |
| سپـهـبد کـه باشد نگهـبان گنج |
| سـپاهي کـه او سر بپيچد ز رنـج |
| دگر دانـشومـند کو از بزه |
| نـترسد چو چيزي بود بامزه |
| پزشـکي کـه باشد به تن دردمـند |
| ز بيمار چون باز دارد گزند |
| چو درويش مردم کـه نازد بـه چيز |
| کـه آن چيز گفـتـن نيرزد بـه نيز |
| همان سفله کز هر کس آرام و خواب |
| ز دريا دريغ آيدش روشـن آب |
| وگرباد نوشين بـتو برجـهد |
| سـپاسي ازان برسرت برنـهد |
| بهفـتـم خردمـند کايد بـه خشم |
| بـه چيز کسان برگمارد دو چشـم |
| بهشـتـم بـه نادان نـماينده راه |
| سـپردن بـه کاهـل کسي کارگاه |
| هـمان بيخرد کو نيابد خرد |
| پـشيمان شود هـم ز گـفـتار بد |
| دل مردم بيخرد بـه آرزوي |
| برين گونـه آويزد اي نيکخوي |
| چوآتـش کـه گوگرد يابد خورش |
| گرش درنيسـتان بود پرورش |
| دل شاه نوشينروان زنده باد |
| سران جـهان پيش او بـنده باد |
| دگر هفتـه چون هور بفراخـت تاج |
| بيامد نشـسـت از بر تخـت عاج |
| ابا نامور موبدان و ردان |
| جـهاندار و بيدار دل بـخردان |
| هميخواست ز ايشان جهاندارشاه |
| هـمان نيز فرخ دبير سـپاه |
| هـم از فيلـسوفان وز مـهـتران |
| ز هر کـشوري کار ديده سران |
| هـمان ساوه و يزدگرد دبير |
| بـه پيش اندرون بـهـمـن تيزوير |
| بـه بوزرجمـهر آن زمان گفت شاه |
| کـه دل را بياراي و بـنـماي راه |
| زمـن راسـتي هرچ داني بـگوي |
| بـه کژي مـجو ازجـهان آبروي |
| پرستـش چگونـه است فرمان من |
| نگـه داشـتـن راي و پيمان من |
| ز گيتي چو آگـه شوند اين مـهان |
| شـنيده بـگويند با هـمرهان |
| چـنين گـفـت با شاه بيدار مرد |
| کـه اي برتر از گـنـبد لاژورد |
| پرسـتيدن شـهريار زمين |
| نـجويد خردمـند جز راه دين |
| نـبايد بـه فرمان شاهان درنـگ |
| نـبايد کـه باشد دل شاه تـنـگ |
| هرآنکـس کـه برپادشا دشمنست |
| روانـش پرسـتار آهرمنـسـت |
| دلي کو ندارد تـن شاه دوسـت |
| نـبايد کـه باشد ورا مغز و پوست |
| چـنان دان که آرام گيتيسـت شاه |
| چونيکي کـنيم او دهد دسـتـگاه |
| بـه نيک و بد او را بود دسـت رس |
| نيازد بـکين و بازرم کـس |
| تو مـپـسـند فرزند را جاي اوي |
| چوجان دار در دل هـمـه راي اوي |
| بـه شهري که هست اندرو مهرشاه |
| نيابد نياز اندران بوم راه |
| بدي را تو از فر او بـگذرد |
| کـه بختـش همـه نيکويي پرورد |
| جـهان را دل ازشاه خـندان بود |
| کـه بر چـهر او فر يزدان بود |
| چو از نعمتـش بـهرهيابي بـکوش |
| کـه داري هميشه به فرمانش گوش |
| بـه انديشـه گر سربـپيچي ازوي |
| نـبيند بـه نيکي تو را بخـت روي |
| چو نزديک دارد مـشو برمـنـش |
| وگر دور گردي مـشو بدکـنـش |
| پرسـتـنده گر يابد از شاه رنـج |
| نگـه کـن که با رنج نامست و گنج |
| نـبايد کـه سير آيد از کارکرد |
| هـمان تيز گردد ز گـفـتار سرد |
| اگر گـشـن شد بنده را دستـگاه |
| بـه فر و به نام جـهاندار نـه شاه |
| گر از ده يکي باژ خواهد رواسـت |
| چـنان رفـت بايد که او را هواست |
| گراميتر آنـکـس بود نزد شاه |
| کـه چون گشن بيند ورا دستـگاه |
| ز بـهري کـه اورا سرايد ز گـنـج |
| نـماند کـه باشد بدو درد و رنـج |
| ز يزدان بود آنـک ماند سـپاس |
| کـند آفرين مرد يزدانشـناس |
| و ديگر کـه اندر دلـش راز شاه |
| بدارد نـگويد بـه خورشيد وماه |
| بـه فرمان شاه آنک سستي کـند |
| هـمي از تن خويش مستي کـند |
| نـکوهيده باشد گـل آن درخـت |
| کـه نـپراگـند بار بر تاج وتخـت |
| ز کـسـهاي او پيش او بدمـگوي |
| کـه کـمـتر کـني نزد او آبروي |
| و گر پرسدت هرچ داني نـگوي |
| بـه بـسيار گفـتـن مـبر آبروي |
| هرآنکـس کـه بـسيار گويد دروغ |
| بـه نزديک شاهان نـگيرد فروغ |
| سـخـن کان نـه اندر خورد با خرد |
| بـکوشد کـه بر پادشا نـشـمرد |
| فزونـسـت زان دانـش اندر جهان |
| کـه بـشـنيد گوش آشکار و نهان |
| کـسي را که شاه جـهان خوار کرد |
| بـماند هـميشـه روان پر ز درد |
| هـمان در جـهان ارجمـند آن بود |
| کـه با او لـب شاه خـندان بود |
| چو بـنوازدت شاه کشي مـکـن |
| اگر چـه پرستـنده باشي کهـن |
| کـه هرچـند گردد پرستـش دراز |
| چـنان دان که هست او ز تو بينياز |
| اگر با تو گردد ز چيزي دژم |
| بـه پوزش گراي و مزن هيچ دم |
| اگر پرورد ديگري را هـمان |
| پرسـتار باشد چو تو بي گـمان |
| و گر نيسـتـت آگـهي زان گـناه |
| برهـنـه دلـت را بـبر نزد شاه |
| وگر نـه هيچ تاب اندر آري بـه دل |
| بدو روي منـماي و پي برگـسـل |
| بـه فرش بـبيند نـهان تو را |
| دل کژ و تيره روان تو را |
| ازان پـس نيابي تو زو نيکوي |
| هـمان گرم گـفـتار او نشـنوي |
| در پادشا هـمـچو دريا شـمر |
| پرستـنده مـلاح وکشـتي هـنر |
| سخـن لـنـگر و بادبانـش خرد |
| بـه دريا خردمـند چون بـگذرد |
| هـمان بادبان را کـند سايه دار |
| کـه هم سايهدارست و هم مايه دار |
| کـسي کو ندارد روانـش خرد |
| سزد گر در پادشا نـسـپرد |
| اگر پادشا کوه آتـش بدي |
| پرسـتـنده را زيستـن خوش بدي |
| چو آتـش گـه خشـم سوزان بود |
| چوخـشـنود باشد فروزان بود |
| ازو يک زمان شيروشهدسـت بـهر |
| بـه ديگر زمان چون گزاينده زهر |
| بـه کردار دريا بود کارشاه |
| بـه فرمان او تابد از چرخ ماه |
| ز دريا يکي ريگ دارد بـه کـف |
| دگر دربيابد ميان صدف |
| جـهان زنده بادا بـنوشينروان |
| هميشـه بـه فرمانش کيوان روان |
| نـگـه کرد کـسري بگفـتا راوي |
| دلـش گـشـت خرم به ديدار اوي |
| چو گفـتي که زه بدره بودي چـهار |
| بدين گونـه بد بخشـش شـهريار |
| چو با زه بگـفـتي زهازه بـهـم |
| چـهـل بدره بودي ز گنجـش درم |
| چو گـنـجور باشاه کردي شـمار |
| بـه هربدره بودي درم ده هزار |
| شـهـنـشاه با زه زهازه بگفـت |
| کـه گـفـتار او با درم بود جفـت |
| بياورد گـنـجور خورشيد چـهر |
| درم بدرهها پيش بوزرجـمـهر |
| برين داسـتان برسخـن ساختـم |
| بـه مهـبود دسـتور پرداخـتـم |
| مياساي ز آموخـتـن يک زمان |
| ز دانـش ميفگـن دل اندرگـمان |
| چوگويي کـه فام خرد توخـتـم |
| هـمـه هرچ بايستـم آموختـم |
| يکي نـغز بازي کـند روزگار |
| کـه بـنـشاندت پيش آموزگار |
| ز دهـقان کنون بشنو اين داسـتان |
| کـه برخواند از گفـتـه باسـتان |
