FarhangIran
 
 
 
 
 
 
 
 
 
برگ نخست
در باره ما
پیوند با ما
راهنما
جستجوی پیشرفته
یاد داشت روز
سیاسی-اجتماعی
ترجمه روزنامه ها
تاریخی-فرهنگی
شاهنامه فردوسی
شاهنامه خوانی
زرتشت، اوستا، گاتها
سیمرغ در فرهنگ ایران
جشن های ایرانی
خنیاگری
باغ ایرانی
نام های ایرانی
واژه نامه زبان پارسی
پرسش و پاسخ
یادمان های تاریخی
رو یداد ها
گفتگو ها
طنز
 
 
تازه ترین ها
پر بیننده ترین ها
 
 
 
 
 
 
برگ نخست arrow تاریخی-فرهنگی arrow جستار های تاریخی-فرهنگی arrow آیا زبان فارسی در حال گسترش است
آیا زبان فارسی در حال گسترش است چاپ ارسال به دوست
نویسنده نورالحق نسیمی خراسانی   
۱۷ مهر ۱۳۸۹

آیا زبان فارسی در حال گسترش است و از انزوایی که قرن ها در آن قرار داشت در حال خروج است؟

زبان، پدیده‌ای متحول و زنده است که همواره در حال بازسازی خویش است. دلیل آن نیز روشن است؛ این پدیده بر بستر وجود زنده انسانی و ارتباطات و گستره عمل اجتماعی، حركت می‌كند، در نتیجه، در یك رابطه دایمی با بستر خویش، متأثر از دیالكتیك تكامل و قوانین حاكم بر حركت جامعه است.

اگر دقت كنیم، درخواهیم یافت كه زبان فارسی در آخرین هزاره عمر خود، از پیشرفت فوق العاده‌ای در زمینه گسترش و ژرفش برخوردار بوده است و به همین نسبت، ظرفیت‌های آن در برآورده كردن نیازهای كاربرانش، افزایش یافته است.

دلیل آن هم این است كه دست كم در دوره‌هایی كوتاه، از این شانس برخوردار بوده است که مورد حمایت سیاسی، بر بستر رشد مدنی و علمی، قرار گیرد و از سوی دیگر، كاربران نیز ‌آن را مورد توجه قرار داده‌اند وتقریبا همزمان زمینه‌های تكامل آن را فراهم كرده‌اند.

نخستین گام در پیشبرد چنین راهبردی، ایجاد هویت‌های كاذب، برای گروه‌های بومی مقیم كشورهای كهنسال است كه نخستین گام نیز در ایجاد چنین هویت هایی، ایجاد استقلال زبانی است، چرا كه زبان، مهمترین عامل پیوند معنوی، فرهنگی و تاریخی در بین مردمان است. از همین روست كه تلاش دوسویه‌ای كه گفته شد، صورت پذیرفته و روی آن سرمایه گذاری بزرگی شده و می‌شود. با توجه بدین نكته است كه اكنون كه به اهمیت زبان و خط فارسی در حفظ هویت و ارزش‌های فرهنگی و همچنین میراث معنوی و مدنی خود پی بردیم، باید به چگونگی حفظ و گسترش آن در جهان بس نابسامان كنونی بپردازیم. با توجه به مقدماتی كه پیشتر گفته شد، در رابطه با حفظ و گسترش زبان فارسی، باید از همان منظری نگریست، كه به تكامل زبان به مفهوم عام نگریسته شد؛ یعنی از نگاه عرصه مدنیت، كاربرد، اراده انجام كار و احساس مسئولیت.

همان گونه كه می‌دانیم، احساس مسئولیت بر پایه آگاهی شكل می‌گیرد. هر چه درجه آگاهی بر اهمیت یك موضوع بیشتر شود، به همان نسبت ضریب احساس مسئولیت نیز افزایش می‌یابد؛ بنابراین، ضرورت حفظ و گسترش زبان فارسی، نه به عنوان تنها پاسداری از یك زبان كه به مثابه حفظ و گسترش یك شیوه نگرش به حیات انسانی و همه جلوه‌های بروز آن در حوزه فرهنگ، تمدن و علوم انسانی باید مورد توجه قرار گیرد. انسان متمدنی كه با زبان فارسی ، انگلیسی و فرانسوی یا زبان های دیگری سخن گفتن و اندیشیدن را آغاز كرده است، از صفر ، سفر زندگی را نمی‌آغازد، بلكه بر پایه یك معرفت عمیق و گسترده تاریخی در حوزه‌های علوم انسانی و تجربی، حیات معنوی خود را آغاز كرده و رشد می‌كند.

كسی كه با فارسی زبان می‌گشاید، هیچ لزومی ندارد از راه چند هزارساله اندیشه ورزی گذشته، به انسان امروزی تبدیل شود؛ لازم نیست زرتشت و كورش و مزدك و بابك و رودكی و خیام و فردوسی و مولوی و حافظ و سعدی شود، بلكه پا بر شانه‌های همه این اساطیر گذارده و در راه تكامل قرار ‌گیرد؛ این همان چیزی است كه از آن به عنوان هویت نام می‌بریم. تمامی اهمیت موضوعی هم كه بدان می‌پردازیم، در همین است كه این رودخانه، در بستر زبان فارسی است كه طی طریق می‌كند.

بنابراین، باید بخواهیم و اراده كنیم كه به رغم تمایزات قومی و جغرافیایی، گویشی، مذهبی، اقتصادی و سیاسی، به عنوان افرادی كه دارای یك شناسنامه تاریخی مشترك هستند، از زبان فارسی حمایت كرده، در راستای تقویت و گسترش آن بكوشیم.

بزرگان اقوام گوناگون افغانستانی ، ایرانی ، تاجیکستانی با گویش‌های گوناگون، اگر حرفی برای گفتن داشته‌اند، از طریق این زبان گفته‌اند، چرا كه نخواسته‌اند از صفر آغاز كنند و همچنین به ظرفیت‌های بیانی این زبان عمیق، زیبا، خوش آهنگ و هماهنگ با سطح تكامل بشریت در حوزه اندیشه ورزی، آگاه بوده‌اند.

بنا بر آنچه گفته شد، خواست و اراده حفظ و گسترش زبان فارسی و احساس مسئولیت در برابر آن، باید به یك خواست و اراده‌ عمومی در همه حوزه‌های ملی و فراملی (در حوزه‌های جغرافیایی غیر ایرانی همچون افغانستان، تاجیكستان، ازبكستان، ترکیه، عراق، بحرین، پاكستان و بنگلادش، هندوستان و چین و...) تبدیل شود و در ادامه، توسعه ‌سیاسی، اقتصادی و تلاش در راستای تكامل سطح مدنی، رفاه، فناوری، عدالت و آزادی و برخورداری از آخرین دستاوردهای بشریت در حوزه‌های گفته شده، می‌تواند به این خواست، جنبه عینی داده، زمینه لازم را فراهم آورد.

دو دهه پس از فروپاشی شوروی و استقلال جمهوری های تازه

بعد از فروپاشی شوروی جمهوری های که دارای زبان و فرهنگ مختلف با روسیه بودند موفق شدند تا هویت و فرهنگ شان را دوباره احیا نمایند و به نام گذاری جاده ها، دانشگاه ها و نوت های بانکی شان بپردازند.

بطور مثال مردم تاجیکستان در زمان حکومت کمونیستی بیشتر زبان روسی را در ادارات استفاده میکردند اما بعد ازفروپاشی اتحاد شوروی موفق شدند واحد پولی شان را سامانی نام گذاری نمایند. یعنی از این طریق خوشبختانه فرهنگ و هویت اصلی مردم تاجیکستان مورد شناسایی جامعه جهانی قرار گرفت.

اما سیاست‌های ازبکستان بعد از فروپاشی شوروی برعکس در بیگانه سازی اهالی شهرهای سمرقند و بخارا که در گذشته های نه چندان دور  این دو شهر متعلق به جمهوری تاجیکستان بود به نظر می رسید. در زمان حکومت شوروی و زمامداری شرف رشیدوف عضو دفتر سیاسی حزب کمونیست و دبیر اول حزب کمونیست در ازبکستان هرگاه کسی در شهرهای سمرقند و بخارا در مراکز و اماکن و ادارات دولتی به زبان فارسی حرف می‌زد باید مبلغ پنج روبل شوروی را به خزانه دولت به عنوان جریمه پرداخت می‌کرد و جالب تر از همه در دوران شوروی با تمام زبان‌ها می‌شد حرف زد مگر نه به زبان فارسی ، برای همین تاجیکان سمرقند و بخارا زبان روسی را بر زبان ازبکی ترجیح دادند.

کثرت مهاجرت فارسی زبانان به شرق  و غرب 

مهاجرت فارسی زبانان به کشور های دیگر جهان هم باعث رشد و گسترش زبان و فرهنگ فارسی به نقاط مختلف جهان شده است و هم باعث آفت آن خواهد شد اگر بهای لازم داده نشود این کاست و کمبودی را می توان به میزان زیادی با بر گزاری مدرسه های زبان فارسی در کشور های دیگر برطرف کرد. بنا بر این در تبلیغ و ترویج آن باید و باید کوشید.

اما سیاست دولت افغانستان درباره ی زبان فارسی 

وزیر پیشین اطلاعات وفرهنگ افغانستان و برخی ادارات در دولت کرزی برخورد احساساتی ناشی از نگرش یکجانبه ، خبرنگاران رادیو-تلویزیون دولتی کشور را به جرم به کارگیری واژه های دانشجو ، دانشکده و دانشگاه مجازات میکرد در حالیکه فارسی ، زبان یک قوم در افغانستان نیست این زبان گستره ی وسیع،محدوده های مرزی،جغرافیایی و سیاسی را می شکندو به یک فرهنگ پویای زبانی در حوزه ی وسیع زبان،بخشبندی می شود،زیرا" فارسی زبانی است که امروز بیشتر مردم ایران،افغانستان،تاجیکستان وقسمتی از هند،ترکستان،عراق ، ازبکستان ، قفقاز و بین النهرین بدان زبان سخن میگویند،نامه می نویسند وشعر می سرایند."

بنابرین در افغانستان ازسر تعصب به زبان فارسی،با نگرش سیاسی می نگرند وزمینه ی جغرافیایی آن را با حوزه ی گستره وسیع زبانی آن، اشتباه می گیرند.

فارسی دری و یا دری فارسی و یا دری؟

برخی اصطلاح فارسی و دری را دوزبان متفاوت می پندارندومانند بعضی از ادارات در دولت افغانستان  فارسی را ویژه ی ایرانیان و دری را مربوط به افغانستانی ها می پندارند؛درحالی که فارسی و دری یا پارسی دری دونامیست از یک زبان، با دوگویش بعضـآ متفاوت.

مثلآ   زبان رسمی امریکا ، کانادا ، استرلیا ، نیوزالند و بریتانیا زبان انگلیسی است  اما در هرپنج کشور گویش ها و لهجه های مختلف دارد همینطور زبان فارسی در سه کشور همسایه ایران ، تاجیکستان  و کشور مان یک زبان است فقط بسیار کم با گویش ها و لهجه های مختلف.

تعصب از کجا ریشه می گیرد؟

این نگرش، ریشه در حکومت های غیر دموکراتیک دولت های قبیلوی دارد؛زیرا افرادی با همچو دیدگاه ها تنها در حکومت های فرهنگ ستیز ، کهنه فکر و قبیلوی وجود دارد که مردم را از گسترش زبان اصلی شان محروم  میدارند و میزان تشنج و تنش ها را در کشور گسترش میدهند .

زیان رسانی بی سوادی به زبان فارسی

آدم‌های بی سواد، كمكی به تكامل زبان نمی‌كنند و تنها نقش ایشان، می‌تواند انتقال تلفظ نادرست و به كارگیری نادرست زبان از نظر دستوری و ایجاد گویش‌ها و لهجه‌های جدید باشد كه خود مبنای فتنه انگیزی‌های جدید برای بهره برداری مخالفان زبان فارسی از این پدیده ها با نام حمایت از تنوع زبانی و برای فروپاشی ملل كهن است. اكنون می‌توان گفت كه با گذر از اراده و خواست عمومی و همچنین توسعه در حوزه مدنیت، مهمترین عرصه كمك، در راستای حفظ و گسترش زبان فارسی در برابرمان قرار می‌گیرد؛ ‌حوزه كاربرد زبان است. اغلب چنین پنداشته می‌شود كه محدوده‌ عملیاتی حفظ و گسترش یك زبان، محدود به كار فرهنگستان در زمینه واژه گزینی و یا آموزش آن به وسیله مؤسسات آموزشی است. باید گفت، علاوه بر این و بسیار بیش از این محدوده ها، عرصه به كارگیری یك زبان، در حفظ و گسترش آن، اهمیت دارد. عرصه به كارگیری یك زبان از رسانه‌های جمعی، رادیو و تلویزیون و مطبوعات و اینترنت،  آغاز می‌شود و تا تابلوهای دفاتر ، مغازه‌ها و محصولات تولیدی كارخانجات و عرصه تجارت داخلی و به ویژه خارجی و صنایع بسته بندی گسترش می‌یابد. باید بسیار ساده به این نكته توجه داشت كه زبان، به كار گیری آن گسترش می‌یابد و نه تنها از طریق آموزش مستقیم آن ـ اگر چه زیر بنای کار است ـ حقیقتا زبان را حفظ كرده و به گسترش آن یاری می‌رساند، اما در معرض چشم و گوش قرار دادن نیز زیاد موثر است!

در پایان می‌خواهم یك بار دیگر تأكید كنم كه زبان فارسی، زبان یك قوم و یا حتی یك ملت نیست، بلكه میراث مشترك اندیشه ورزی بخش گسترده‌ای از ملل مشرق زمین، در هزاره‌هاست؛ میراثی كه دربردارنده غنی‌ترین گونه‌های اندیشه فلسفی، عرفانی، زیبایی شناسی كلام و لذات سمعی، بصری، خط و سنن و آداب و رسوم ماندگار انسانی است، تاریخ ملت هاست، شكوه توانایی انسان در بروز احساسات و افكار از راه شعر و كلام شاعرانه است. اوج معرفتی است كه گوته و نیچه و انگلس و پوشكین در برابر آن ارج میگذرانند و به ستایش اش می‌نشینند، تا بدانجا كه آن را لایق و مستحق انتخاب به عنوان زبان مشترك مردم جهان می‌دانند

(نامه انگلس به ماركس)

این زبان (فارسی) به عنوان گنجینه همه بشری، متعلق به همه است، به ویژه اقوامی كه بر بستر زندگی ایشان، توانسته است ببالد و بپاید و بپروراند؛ ثروتی است كه هر قومی و هر گروه از مردمی، چه در هند و پاكستان و چه در تاجیكستان ، افغانستان و ایران و تمامی آسیای میانه و تركیه، خود را از آن محروم كند، به واقع به خود ستم كرده و خویش را از آنچه هویت فرهنگی و تاریخی می‌خوانندش محروم ساخته است.

اقوام گوناگون كه اكنون گویش‌ها و زبان‌های متفاوتی دارند، باید عمیقآ این نكته را دریابند كه نسل‌های گذشته ایشان، نقشی اساسی در تكامل زبان فارسی و غنای اندیشه در این كالبد داشته‌اند. آنان نیز باید به اندازه فارسی زبانان، در حفظ و گسترش زبان فارسی بكوشند و از سهم گذشتگان خویش در شكل گیری این گنجینه، پاسداری كنند كه اگر چنین كنند، در واقع از هویت، تاریخ و افتخارات گذشته خویش پاسداری كرده‌اند.

چرا اهتمام و توجه کمپانی های بزرگ نشر و همچنین بنگاه های خبری واطلاع رسانی بین المللی به زبان فارسی تا به این حد زیاد شده ؟

البته در جواب این سوال که چرا اهتمام و توجه کمپانی ها یا شرکت های بزرگ نشر و همچنین بنگاه های خبری و اطلاع رسانی بین المللی به زبان فارسی تا به این حد زیاد شده است لازم  به تذکر است این رسانه ها همیشه وجود داشته بودند  و این البته اهمیت زبان فارسی نه اکنون از دیر باز بوده و هست چون این زبان کهنسال زمانی از زبان های منطقه شرق به حساب می آمده است و در حال حاضر بخاطر اهمیت استراتیژی و سوق الجهشی از اهمیت زیادی برخوردار است به همین دلیل اهتمام کشور های بزرگ به زبان فارسی از همین جهت است که سر چشمه میگیرد.

آخرین بروز رسانی ( ۱۷ مهر ۱۳۸۹ )
 
 

دریافت آگاهی نامه

نشانی ایمیل شما:  
دریافت آگاهی نامه بیرون رفتن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
انتشارات فرهنگ ایران
انتشارات فرهنگ ایران
گاهنامه فرهنگی
گاهنامه فرهنگی
گروه فرهنگ ایران
FaceBookFarhangiran
شاهنامه فردوسی
shahnameh
پرچم های ایران
Flag-Iran-10.jpg
پوشاک زنان ایرانی
جنگ ابزار های ارتش ایران
RSS های فرهنگ ایران
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Untitled Document
                              

Copyright © 2004, All rights reserved. Created by The Iranian cultural foundation
E-mail: webmaster[at]farhangiran.com