FarhangIran
 
 
 
 
 
 
 
 
 
برگ نخست
در باره ما
پیوند با ما
راهنما
جستجوی پیشرفته
یاد داشت روز
سیاسی-اجتماعی
ترجمه روزنامه ها
تاریخی-فرهنگی
شاهنامه فردوسی
شاهنامه خوانی
زرتشت، اوستا، گاتها
سیمرغ در فرهنگ ایران
جشن های ایرانی
خنیاگری
باغ ایرانی
نام های ایرانی
واژه نامه زبان پارسی
پرسش و پاسخ
یادمان های تاریخی
رو یداد ها
گفتگو ها
طنز
 
 
تازه ترین ها
پر بیننده ترین ها
 
 
 
 
 
 
برگ نخست arrow جشن های ایرانی arrow جشن های ایرانی arrow خوان نوروزی زرتشتیان
خوان نوروزی زرتشتیان چاپ ارسال به دوست
نویسنده تورج پارسی   
۳۰ تير ۱۳۸۶

"هفت سینی را بیاورید " این صدایی است که هنوز در خور بیابانک بگوش می رسد،نشان می دهد رسم دوره ی ساسانی این بوده است

که در گاه نوروز هفت سینی به نشانه ی هفت امشاسپند  ازفراورده های طبیعی یا میوه ها و نقل و شیرینی پر می کردند و پیرامون خوان نوروزی می گذاشتند ، به مرور زمان هفت سینی به هفت سین تغیر شکل پیدا می کند . زرتشتیان امروزه به آیین قدیم خوان نوروزی را می گسترانند ، ازآنجا که نوروز جشن نمادی آفرینش ، نوزایی طبیعت و روز سپاس از همه داد و دهش هاست آنچه را  بر خوان نوروزی می گذارند بیانی از نزدیکی انسان به طبیعت است . زرتشتیان به دنبال جور کردن سین های هفتگانه نیستند . در روزهای نوروزی زرتشتیان کنار آستانه ی در خانه شمع روشن می کنند و آویشن می گذارند.

۱ــ آب : نشانواره روشنی و پاکی است . هر کجا آب هست آبادانی هم هست . چنانچه آبادی به جایی گفته می شود که آب در آن یافت شود وخانه و کاشانه ای برپا باشد . به جایی بیابان می گوییم که نه آب هست ، نه آبادی ، نه گلبانگ انسانی . پس آبادی و ابادانی ساختی از سازندگی و هستی یابی است . از سوی دیگر آب نشانواره اناهیتا فرشته آب و فراوانی و باروری است ، سخن فرجامین اینکه اب دومین آفرینش اهورایی است . در ظرف آب برگ آویشن یک دانه سیب یا انار یا نارنج و چند سکه می گزارند . تا روز ششم فروردین که زادروز زرتشت است دوبار آب ظرف را عوض می کنند و  ،همانطور که سبزه به آب داده می شود این آب را روی درخت  می ریزند به ویژه روی درخت مورد

۲ـ سبزه   :  سبزه نشانواره ای است از زایش وباروری و نوزایی وبرکت در طبیعت  نمادی است از امشاسپند امرداد که نگهبان گیاهانست است .. پارچه سبز به نشانواره برکت بر دوش عروس داماد زرتشتی جا دارد . بیست و پنج روزپیش ازنوروز در دربار پادشاهان ساسانی   ، بر دوازده ستون از خشت خام به نشانه ی دوازده ماه سال ، دانه های گوناگون گیاهی می کاشتند . در روز ششم فروردین یا نوروز بزرگ که مصادف است با زادروز زرتشت برداشت محصول کرده و هر گیاهی که پربارتر بود آنرا به فال نیک می گرفتند .

۳ شیر : نشانواره ای است از زایش و یادی است از آفرینش انسان .

۴ ـ تخم مرغ رنگین : تخم و تخمه نمادی است از نطفه و نژاد . بیانی است از نطفه باروری که   باید جان گیرد و زندگی یابد .

۵ـ آینه : نماد شکل یابی فروهر مینوی با قالب مادی یا زمینی است . به همین دلیل بر خوان نوروزی و سفره پیوند زناشویی جای می گیرد . نمادی است از زایش و هستی .

۶ــ آتشدان یا مجمر آتش : نشانواره ی کانون گرم خانواده و دودمان  است . آتش از آخشیج های _ عنصر _مورد باور و اعتبار آریایی ها به ویژه ایرانیان است . در آتش صندل ، عود، کندر و رازیانه می ریزند تا فضای خانه را خوشبو سازد

۷ــ نان : نان نشانواره برکت است . در دوره ساسانی معمولا بر نانی که در سفره نوروزی گذاسته می شد ، می نوشتند افزون بادا .نانی که امروزبا کنجد بر آن مبارک باد می نویسند و بر خوانچه اروسی  می گذارند ،  در واقع یادمان سفره نوروزی و برکت خواهی است . به همین دلیل خانواده ها معمولا یکروز پیش از نوروز به نیت برکت خواهی نان می پزند .

۸ ــ کتاب دین : اصولا هرخانواده دین باوری ، کتاب دینی خود را بر سفره می نهد چرا که کتاب نماد پارسایی و خرد است . برخی از مردم نیز  شاهنامه و دیوان حافظ را بر خوان نوروزی می نهند و زرتشتیان اوستا را

۹ـ شمع های فروزان : نور نشانه خرد و دانایی است . برپایی و پویایی خرد ، گریزان شدن و نابود شدن اهریمن نادانی و کژخواهی است .

۱۰ــ سمنو : بیانی است از زایش گیاهی . خوردن سمنو از بایسته های نوروزی است ، به همین دلیل یک شبه آنرا از ریشه گندم سبز با زحمت و سختی فراهم می آورند .

۱۱ ـ سنجد بیانی است از عشق و دلدادگی که پی آمدش ساخت زندگی زناشویی است .

۱۲_تنگ ماهی  نشانواره اناهیتا فرشته آب و باروری است . نمادی است از جنبش پویایی   هستی .» کناره های برخی از بشقابهای ویژه آیین های دینی با شکل ماهی و انار که  نشانواره های فرشته آب و فراوانی است زینت یافته است .۱

در گذشته بر خوان نوروزی زرتشتیان تنگ ماهی نبود ، به تازگی اینان نیز بر خوان نورزی تنگ ماهی سرخ می گذارند

۱۳ــ سیب همچون سنجد راز و رمز عشق و دلدادگی را آوازه گرست . درفرهنگ مردم نیمی از آن زن و نیمه ی دیگر را مرد تعبیر کرده اند . این تعبیرشاعرانه ایست از همراه   و همساز شدن  و هم بختی زن و مرد .

۱۴ـ انار : میوه مقدسی است که از دور دست تاریخ تا کنون مورد احترام ایرانیان است » به تعبیر مردم کرمان  انار میوه بهشتی است «این میوه با رنگ آتشین گلش و غنچه ای که همانند  آتشدان است ، باید در سفره نوروزی وجود داشته باشد . از سویی  نشانواره ای است از اناهیتا  فرشته فراوانی وباروری .چرا که او » نطفه همه ی مردان را پاک کند و زهدان همه ی زنان را برای زایش ، بی الایش  سازد . ا وست که زایش همه زنان را آسان گرداند و به هنگام نیاز شیر در پستان زنان باردار آورد ۲

 پردانگی انار بیانگر برکت و باروری است و به همین دلیل در ادبیات ما ، سینه زنان  تعبیر شاعرانه یافته و به انار شباهت داده شده است .  باستانی پاریزی در رویه ۳۰۷ خاتون هفت قله می نویسد :یکی از پرشکوه ترین مراسم عروسی روستاهای اصفهان انار زدن جلوی عروس است .وقتی که عروس وارد محوطه ی خانه شد ، داماد که قبلا به اتفاق یک نفر از بزرگان فامیل روی پشت بام حجله رفته و دستمالی پر از گندم و جو و نخود چی و کشمش به کمر خود بسته شروع می کند به پاشیدن آن روی سر عروس و همراهان ، تا وقتی عروس درست جلو در حجله خانه قرار می گیرد . آنگاه داماد اناری از جیب درآورده و جلوی پای عروس به زمین می زند و پایین می آید . مردم  با این کار آرزو می کنند که قدم عروس همچون دانه های بی شمار انارپرخیرو برکت باشد . از سوی دیگر انار بیانی است از ورجاوندی و فرخندگی و نسلی که باید با این پیوند تداوم  بیابد .

۱۶ ـ سکه  نمادی است از شهریور ایزد نگهبان فلزات و بیانی است از برکت مادی .

۱۷.  گلاب : بیانی است از بوی عشق و دلداگی .

۱۸ _ شراب   نیز بیانی است ازتازگی و تندرستی . از آشامیدنی های معمول ایران باستانی یکی شراب بود چنانچه در دوره هخامنشیان مزد جنسی آرد ، گوشت و شراب بود ، از آنجایی که اسلام شراب را حرام دانست هوشیاری ایرانیان سرکه را به روی خوان نشانید !

مسعود سعد سلمان در باره ی نخستین روز فروردین  یا اورمزد چنین سپارش می کندد :

امروز اورمزد است ای یار میگسار

برخیز و تازگی کن و آن جام باده آر

ای اورمزد روی بده روز اورمزد

آن می شادمان کندم اورمزد وار

۱۹ـ گل بید مشک : گل ماه اسفند است . اگر گل بید مشک در دسترس نباشد ظرفی از عرق بید مشک می گذارند  

۱۸ـ اسفند یا اسپند از سپنتا که واژه ایست اوستایی و به چم مقدس است گرفته شده

اسپند تخم بوته ایست که در ایران و کشورهای جنوب آسیا می روید . در لاتین آنرا Rute نامند . در فرهنگ ایرانی این تخم بوته از سه دیدگاه مورد توجه است :

الف ــ گیاهی است که نام امشاسپند سپندارمذ را را بر خود دارد و به همین دلیل     ورجاوند و گرامی است و بر خوان نوروزی جای می گیرد ودر مکانهای مذهبی بر آتش ریخته می شود. .

ب ـــ  دود و بوی اسفند به عنوان ماده پلشت زا به کار برده می شود . در برخی  شهرستانها  برای جلوگیری و دفع سرماخوردگی ، خانه را با دود آن پلشت زدایی می کنند  .

پ ــ به عنوان ماده ای که از چشم زخم جلوگیری می کند ، مورد باور مردم است .

۱۹_ماست و پنیرو سبزی  ،به نشانه ی برکت

۲۰_ کماج و نان شیرمال به  برکت

شیرینی و نقل و نبات : نموداری است از شیرین کامی . شایدم یادمان کشف  نیشکر است در دوره جمشید .بیرونی در آثار الباقیه به نقل از آذرباد موبد بغداد گزارش می کند : که نیشکر در روز نوروزکشف شد و مردمان در نوروز و مهرگان شکر هدیه فرستند ۳

زرتشتیان در حالی که رخت نو پوشیده اند در کنار خوان نوروزی به نیایش می ایستند ، پس از سال تحویل به یکدیگر شادباش می گویند و شاخه های سرو یا گل به نشانه ی خرمی و همگامی و همرنگ شدن با زایش طبیعت به همدیگر می دهند .  سپس به آینه نگاه کرده گلاب به رخ می زنند

۱ـ گریشمن ، تاریخ ایران پیش از اسلام رویه ۱۰۵

۲ـ اوستا نامه مینوی زرتشت ، کرده یکم رویه ۱۳۷ به گزارش جلیل دوستخواه .

۳ بیرونی آثار الباقیه رویه۲۸۱.

آخرین بروز رسانی ( ۰۴ شهريور ۱۳۸۶ )
 
 

دریافت آگاهی نامه

نشانی ایمیل شما:  
دریافت آگاهی نامه بیرون رفتن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
انتشارات فرهنگ ایران
انتشارات فرهنگ ایران
گاهنامه فرهنگی
گاهنامه فرهنگی
گروه فرهنگ ایران
FaceBookFarhangiran
شاهنامه فردوسی
shahnameh
پرچم های ایران
Taherian.jpg
پوشاک زنان ایرانی
جنگ ابزار های ارتش ایران
RSS های فرهنگ ایران
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Untitled Document
                              

Copyright © 2004, All rights reserved. Created by The Iranian cultural foundation
E-mail: webmaster[at]farhangiran.com